سه اختلاف‌نظر ایران و آمریکا در مذاکرات؛ چرا توافق نشد؟

به گزارش اقتصادآنلاین، مذاکرات ۲۱ ساعته جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در پاکستان به توافقی برای پایان دائم جنگ منجر نشد. مذاکراتی که بین دو کشور مستقیم برگزار شد و از این نظر در نوع خود بی‌سابقه بود.

حالا، اما با دورشدن توافق، آتش‌بس شکننده‌تر از قبل به نظر می‌رسد و احتمال از شروع دوباره جنگ، بیش از ازسرگیری مذاکرات است. 

به گفته اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه، «دو سه» محور اختلافی همچنان بین دو کشور باقی ماند؛ باوجود اینکه تفاهماتی نیز به دست آمده بود.

جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا نیز از جزییات اختلافات پرده برنداشت و صرفا اشاراتی به موضوع هسته‌ای کرد. او البته گفت که آخرین پیشنهاد را روی میز گذاشته است. محمدجواد ظریف، وزیر اسبق خارجه در پاسخ به اظهارات ونس در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت که آمریکا به دنبال مذاکره نیست، بلکه می‌خواهد خواسته‌های خود را دیکته کند.

محمدباقر قالیباف، سرپرست هیات ایران در اسلام‌آباد در همین راستا تاکید که آمریکا نتوانست اعتماد ایران را جلب کند.

اما محور‌های اختلافی ایران و آمریکا که مانع رسیدن به توافق شد چیست و آیا همچنان احتمال ادامه مذاکرات وجود دارد؟

بن‌بست در موضوع هسته‌ای

موضوع هسته‌ای، همچنان محل اختلاف ایران و آمریکا است؛ مثل پنج دور مذاکره قبل از جنگ دوازده روزه و سه دور مذاکرات قبل از حمله آمریکا که همگی نیز غیرمستقیم بودند.

گویا آمریکا خواستار توقف غنی‌سازی و خروج ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی است. در مقابل جمهوری اسلامی ایران بر حق غنی‌سازی خود تاکید دارد و مایل به خروج اورانیوم از کشور نیست.

به این ترتیب، بن‌بست اصلی در موضوع هسته‌ای باقی می‌ماند. به ویژه آنکه دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا مدعی است که «۹۹ درصد» خواسته این کشور عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای بوده است. در این چارچوب آمریکا حاضر به پذیرش غنی‌سازی حداقلی ایران همچون برجام نیست و برچیده‌شدن آن را طلب می‌کند.

اضافه‌شدن تنگه هرمز به محل اختلاف

تنگه هرمز، محور جدید این مذاکرات است؛ دومین گذرگاه بزرگ انرژی که حدود یک پنجم انرژی مصرفی جهان از آن عبور می‌کند. ایران پس از جنگ کنترل این تنگه را به دست آورده و هیچ کشتی بدون اجازه از ایران نمی‌تواند از تنگه عبور کند.

آمریکا حالا خواستار بازگشایی کامل تنگه است، اما براساس گزارش‌ها، ایران بر کنترل آن به ویژه در شرایطی که هنوز صلح کاملی برقرار نشده پافشاری می‌کند.

حتی گفته‌شده در این بین پیشنهادی از طرف پاکستان مبنی بر کنترل مشترک ارائه شده که ایران آن را رد کرده است.

در چنین شرایطی ترامپ نیز مدعی است که آمریکا تنگه هرمز را باز می‌کند و عملیات مین‌روبی آن نیز آغاز شده است. هرچند مشخص نیست که این ادعا‌ها بر چه مبنایی مطرح شده.

سومین محور اختلافی چه بود؟

سومین محور اختلافی احتمالا توقف جنگ در منطقه و تضمین عدم حمله به گروه‌های هم‌پیمان با جمهوری اسلامی به ویژه حزب‌الله لبنان است. توقف حملات یکی از پیش‌شرط‌های آتش نیز بوده که اسرائیل آن را نقض کرده است.

به نظر می‌رسد که آمریکا این خواسته ایران را نپذیرفته است. واشنگتن پیش‌تر نیز در جریان سه دور مذاکرات قبل از شروع جنگ گفته بود که تغییر سیاست‌های منطقه‌ای ایران یکی از محور‌های گفت‌و‌گو‌ها است.

البته برخی اختلاف نیز درباره آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران را هم به عنوان یکی از محور‌های اختلافی یاد می‌کنند، اما بعید است که در صورت توافق، این موضوع با مخالف آمریکا روبه‌رو شود.

اگر توافق نشود…

با کمترشدن بخت توافق با آمریکا، احتمال از سرگیری جنگ مطرح شده است. به ویژه آنکه تدارکات و انتقال تجهیزات نظامی به خاورمیانه از نخستین شب آتش‌بس آغاز شده است و همچنان ادامه دارد.

ترامپ نیز در اولین واکنش پس از پایان مذاکرات، مقاله‌ای مرتبط با محاصره دریایی ایران را در شبکه اجتماعی خود بازنشر کرده است. موضوعی که نشان می‌دهد محاصره دریایی ایران شبیه ونزوئلا یکی از گزینه‌های آمریکا است. برخی تلاش آمریکا برای عملیات زمینی با هدف اشغال جزایر ایران یا خروج اورانیوم را هم به عنوان گزینه‌های روی میز رییس‌جمهور آمریکا مطرح می‌کنند.

گزینه آخر، اما حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی از جمله تاسیسات انرژی است که می‌تواند جنگ را بیش از پیش گسترده کند.

نکته دیگر اینجاست که آتش‌بس، به جمهوری اسلامی ایران نیز فرصت بازیابی توان نظامی خود را داده است و پیامد‌های گسترده‌ترشدن جنگ نه فقط منطقه خاورمیانه، بلکه اقتصاد جهانی و کشور‌های اروپایی را هم تحت تاثیر قرار خواهد داد.