یک پرتره ناتمام

ژانر «پرتره» که معمولاً به آن فیلم پرتره یا فیلم بیوگرافیک نیز گفته می‌شود، زیرمجموعه‌ای مهم از سینمای داستانی و مستند است که بر روی مطالعه عمیق و بازنمایی یک شخصیت (اغلب واقعی و تاریخی) متمرکز است و برخلاف یک عکس پرتره ثابت، فیلم پرتره با استفاده از ابزارهای روایی و سینمایی، شخصیت را در گذر زمان، در بستر اتفاقات و در تعامل با دیگران بررسی می‌کند.

باید توجه داشته باشیم در فیلم‌هایی با ژانر بیوگرافیک، موفقیت فیلم شدیداً وابسته به توانایی بازیگر اصلی در «تبدیل‌شدن» به آن شخصیت، از نظر ظاهری، حرکات و بیان حالات درونی است و شخصیت به‌مثابه دریچه‌ای به تاریخ و جامعه است و داستان فرد می‌تواند بهانه‌ای برای بازنمایی یک دوره تاریخی، تحولات اجتماعی یا یک حرفه خاص باشد که موفقیت جانشین در این زمینه تا اندازه‌ای نسبی است.

جانشین را می‌توان از جمله فیلم‌هایی دانست که از روایتی دوگانه برخوردار است؛ یک بخش جنگی و نظامی فیلم و بخش دیگر گوشه‌ای از زندگی خانوادگی حسین املاکی است که به‌واسطه از دست‌دادن حافظه، به پیشنهاد پزشک به خانه بازمی‌گردد و همین امر سبب می‌شود تا روایت و ریتم فیلم با افت‌وخیزهای ساختاری مواجه شود و فیلم از یکدستی و انسجام لازم تا اندازه‌ای فاصله بگیرد.

از دیگر مشکلات جانشین می‌توان به ساختار فیلمنامه اثر اشاره کرد و نویسنده در لحظاتی دچار پراکنده‌گویی و بعضاً زیاده‌گویی می‌شود که همین امر زمان فیلم را طولانی می‌کند و به نظر می‌رسد حذف برخی از سکانس‌های فیلم نه‌تنها ضربه‌ای به بافت دراماتیک فیلم وارد نمی‌سازد، بلکه می‌تواند به ریتم درونی اثر کمک شایانی کند و به همین دلیل فیلم در عین حال که در صحنه‌های جنگی قوت دارد، نتوانسته است به‌طور یکدست عمق شخصیت‌پردازی و پیوند عاطفی قوی میان مخاطب و کاراکتر اصلی را در بخش‌های غیرجنگی ایجاد کند.

اما جانشین به‌ویژه در سکانس‌های جنگی و نظامی نشان داده است که اثری سخت و بیگ‌پروداکشن است و فیلم‌ساز و عوامل اجرایی به‌خوبی توانسته‌اند در باورپذیری موقعیت‌های ایجادشده موفق عمل کنند.

هماهنگی لازم بین عوامل به‌ویژه در بخش‌های طراحی صحنه، جلوه‌های ویژه بصری و هدایت هنروران و نابازیگران از نقاط قوت فیلم است.

زاویه دوربین و میزانسن در «جانشین» نیز از قوت خوبی برخوردار است و فیلم‌ساز توانسته است با جای‌گیری و حرکت خوب دوربین، به‌ویژه در سکانس‌های نظامی، در ایجاد فضای ملتهب و پرمخاطره داستان، رد پای خوبی از خود به‌جای گذارد.

5959