احتمال توافق ایران و آمریکا؛ چرا ترامپ دنبال خروجی سریع از جنگ است؟

به گزارش اقتصادآنلاین، پیام‌ها از تهران به واشنگتن و دوباره از پایتخت آمریکا به ایران می‌رسد. پاکستان، میانجی این روز‌های ایران و آمریکا می‌گوید که دو طرف به توافق یک صفحه‌ای اولیه برای پایان جنگ نزدیک هستند. خبری که با توجه به مواضع اعلامی دو طرف، ابهام‌های زیادی را به وجود آورده است.

به گفته اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه پیشنهاد آمریکا در دست بررسی است. بقائی البته از ارائه جزییات خودداری کرده و کاخ سفید نیز در این باره اظهارنظری رسمی نداشته است.

البته دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا بار دیگر از نزدیک‌بودن توافق گفته، اما همزمان تهدید کرده که اگر ایران پیشنهاد آمریکا را نپذیرد، حمله نظامی از سر گرفته خواهد شد.

اما آنچه از متن طرح پیشنهادی آمریکا برای توافق در برخی رسانه‌ها منتشر شده، نشان می‌دهد خواسته اصلی آمریکا تعلیق غنی‌سازی در ایران و خروج تمام اورانیوم‌های غنی‌شده است.

در حالی که تاکنون مقامات جمهوری اسلامی ایران غنی‌سازی را خط قرمز خود اعلام کرده و با خروج اورانیوم‌ها نیز موافقت نکرده‌اند.

از پیشنهاد سه مرحله‌ای تا اصرار بر مذاکره هسته‌ای

پیشنهاد اولیه ایران شامل توافقی سه مرحله‌ای برای پایان جنگ، رفع محاصره دریایی و بازگشایی تنگه هرمز و سپس مذاکره هسته‌ای بود. اما آمریکا اصرار دارد که مذاکرات هسته‌ای باید در مرحله نخست هرگونه توافقی باشد. به همین دلیل طرح پیشنهادی آمریکا عمدتا شامل برنامه هسته‌ای و امتیازاتی است که در مقابل تعلیق غنی‌سازی به ایران خواهد داد.

اگر شروط منتشرشده در رسانه‌ها صحت داشته باشد، موضع آمریکا حتی نسبت به دور نخست مذاکرات مستقیم بین محمدباقر قالیباف و جی‌دی ونس سخت‌تر شده است. آمریکا تاکنون خواستار خروج حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد بود، اما حالا خواستار خروج همه اورانیوم‌های غنی‌شده ایران که میزان آن دقیقا مشخص نیست شده است.

این در حالی است که مقامات جمهوری اسلامی ایران گفته بودند که حتی با خروج اورانیوم با غنای ۶۰ درصد نیز موافقت نمی‌شود.

نکته دیگر تعلیق ۲۰ ساله غنی‌سازی است که با مواضع رسمی ایران هم‌خوانی ندارد. ایران حق غنی‌سازی اورانیوم را برای خود محفوظ می‌داند و گفته شده بود که هیات جمهوری اسلامی در مذاکرات اسلام‌آباد نیز صرفا با تعلیق پنج ساله غنی‌سازی موافقت کرده بود. پذیرش تعلیق پنج ساله نیز احتمالا به دلیل آسیب گسترده به تاسیسات هسته‌ای در جنگ ۱۲ روزه است. حال روشن نیست که سرانجام ایران از غنی‌سازی اورانیوم دست می‌کشد یا نه.

تمایل ترامپ برای توافق

ترامپ تلاش دارد تا راهی برای توافق و خروج و سریع از جنگ بیابد. تعلیق عملیات تلاش برای بازگشایی تنگه هرمز نیز در میانه مذاکرات نیز گواهی بر همین مدعا است.

برخی تحلیل‌گران نیز می‌گویند که ترامپ تمایل دارد تا پیش از سفر به چین که قرار است به زودی انجام شود، به توافقی با ایران برسد. بنابراین رقابت با چین نیز مولفه دیگری برای پایان‌دادن به جنگ همه‌جانبه با ایران است. البته برخی نزدیک‌بودن جام‌جهانی و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را هم از جمله دیگر دلایل کاخ سفید برای رسیدن به توافق با ایران می‌دانند. 

اما عقب‌نشینی برای ترامپ حدودی دارد و او نمی‌تواند از شروط هسته‌ای پیش از جنگ خود در مذاکرات عقب‌نشینی کند. چراکه این عقب‌نشینی به منزله شکست برای او در آمریکا قلمداد می‌شود. ترامپ بار‌ها مدعی شده که هدف اصلی حمله ایران جلوگیری از دست‌یابی به سلاح هسته‌ای بوده است؛ بنابراین روشن است که خواسته‌های آمریکا در برنامه هسته‌ای ایران، همان شروط پیش از جنگ ۱۲ روزه و جنگ اخیر است.

در مقابل، پذیرش شروط حداکثری آمریکا برای جمهوری اسلامی ایران نیز به منزله عقب‌گرد از مواضع پیش از جنگ است. به همین دلیل چهره‌های رادیکال نزدیک به جریان پایداری همچون سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس فهرست شروط منتشرشده را فهرست «آرزو‌های آمریکا» خوانده‌اند.

با این حال، برخی تحلیل‌گران از وجود نوعی تشتت آرا درباره مذاکره هسته‌ای و توافق با آمریکا در بین مقامات سخن می‌گویند. تاجایی که حتی محمدباقر قالیباف رییس مجلس نیز برای شرکت در مذاکرات مورد نقد این جریان‌های رادیکال در حاکمیت قرار گرفت.

در چنین فضایی، حتی دقیقا روشن نیست که نظر شورای عالی امنیت ملی درباره مذاکرات چیست و سرانجام چه رویکردی برای پاسخ به پیشنهاد آمریکا در پیش گرفته می‌شود. در حالی که به نظر نمی‌رسد فرصت چندانی برای دیپلماسی باقی مانده باشد.

چه خواهد شد؟

مطابق پیشنهاد آمریکا، در صورت پذیرش شروط هسته‌ای، تحریم‌ها به صورت مرحله‌ای رفع و دارایی‌های مسدودشده ایران که تا ۱۰۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود آزاد خواهد شد. تنگه هرمز نیز در مقابل محاصره دریایی بازگشایی می‌شود. اما همه اینها در گرو اراده سیاسی در تهران و واشنگتن است. در حالی که هنوز سایه جنگ نیز بر سر مذاکرات است و حضور تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه از سال ۲۰۰۳ تاکنون بی‌سابقه است.