شهرک؛ شلیک به خود

در خلاصه نمایش آمده است: «ساحل پس از سال‌ها، به دیدار خواهرش در شهرکی می‌رود که دستخوش انتخابات است.» شهرک از همان لحظه ورود به سالن سمندریان مخاطب را غافلگیر می‌کند؛ کارگردانی که در میانه صحنه دوربین به دست ایستاده و دو دوربین دیگر نیز مدام بازیگران را دنبال می‌کنند. این انتخاب فرمی، هم حس نزدیکی به شخصیت‌ها و زندگی روزمره‌شان را ایجاد می‌کند و هم به واسطه فاصله‌ای که دوربین میان مخاطب و صحنه به وجود می‌آورد، مانع از همذات‌پنداری کامل می‌شود.علاوه بر این، نمایش در وهله اول رابطه درستی میان فرم و محتوای خود برقرار کرده است. نمایش استعاره‌ای از مناسبات قدرت و روابط انسانی است؛ اینکه چگونه ارتقای جایگاه اجتماعی می‌تواند یاور با بازی محمدرضا هلال زاده را از جوانی خام و تحقیرشده به هیولایی کشنده تبدیل کند و در مقابل، طوفان با بازی محمدعلی محمدی را از موضع قدرت به ضعف و هلاکت بکشاند. تصویربرداری هم‌زمان و پخش زنده تصاویر نیز در همین راستا عمل می‌کند؛ این عمل مخاطب را از یک تماشاگر صرف خارج کرده و او را در موقعیتی قرار می‌دهد که مدام در حال مشاهده و قضاوت آدم‌ها و رفتارشان است.

همین انتخاب فرمی، شهرک را به برخی شیوه‌های اجرایی تئاتر مستند نزدیک می‌کند. نه به این معنا که قصد بازسازی یک واقعیت تاریخی را داشته باشد، بلکه از این جهت که با استفاده از فاصله‌گذاری، اجازه نمی‌دهد مخاطب تنها درگیر احساسات شخصیت‌ها شود. نمایش به جای آنکه نتیجه‌ای از پیش تعیین‌شده را به تماشاگر تحمیل کند، او را روبه‌روی روابط قدرت، خشونت و ستم قرار می‌دهد تا خود درباره آنچه می‌بیند قضاوت کند. علیرضا مهران در شهرک بیش از آنکه خواسته باشد به یک انتخابات یا داستان های یک شهرک بپردازد، به سازوکار قدرت در روابط انسانی توجه داشته است؛ قدرتی که می‌تواند انسان‌ها را دگرگون کند و جای قربانی و عامل خشونت را مدام تغییر دهد. در چنین وضعیتی، فرم اجرا دیگر تنها یک انتخاب بصری نیست، بلکه به بخشی از معنای نمایش تبدیل می‌شود؛ جایی که دوربین نه فقط برای ثبت تصویر، بلکه برای به چالش کشیدن نگاه مخاطب به کار گرفته شده است، تا لحظه ای که دوربین مدام در حرکت و سردرگم در آخرین دقایق نمایش شخصیت پیدا میکند و لحظات عجیب و جادویی را به تصویر میکشد که نباید از آن نوشت بلکه باید به تماشا نشست، در این مناسبات قدرت دوربین به حدی از آگاهی و قدرت میرسد که میتواند حتی کاراکتر های نمایش را قربانی شلیک خودشان کند.

۵۹۲۴۳