اثر قورباغه آب‌پز؛ وابستگی به هوش مصنوعی توانایی ذهن را به مرور کاهش می‌دهد

پژوهش جدیدی نشان داده که استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، به‌ویژه در انجام کارهایی که به استدلال نیاز دارند (مانند نوشتن، یادگیری، کدنویسی یا ایده‌پردازی)، می‌تواند در بلندمدت به کاهش توانایی‌های شناختی انسان منجر شود. محققان با اشاره به «اثر قورباغه آب‌پز» گفته‌اند که کاهش تدریجی توانایی‌های ذهن در اثر استفاده از AI در ابتدا محسوس نیست و رفته‌رفته به مشکلی جدی تبدیل می‌شود.

طبق نتایج این تحقیق، استفاده از هوش مصنوعی در کوتاه‌مدت باعث بهبود عملکرد می‌شود، اما آسیب شناختی قابل‌توجهی را به‌همراه خواهد داشت.

در یکی از آزمایش‌ها، حدود ۳۵۰ شرکت‌کننده آمریکایی به دو گروه تقسیم شدند. گروهی از آنها به یک چت‌بات مبتنی بر مدل GPT-5 دسترسی داشتند که پاسخ سؤالات را ارائه می‌کرد. در ابتدا، این افراد عملکرد بهتری داشتند، اما پس از قطع ناگهانی دسترسی به AI در میانه آزمون، توانایی آنها در حل مسائل به‌سرعت کاهش یافت و تمایل کمتری به تلاش برای حل مسئله داشتند.

این الگو در آزمایش‌های بعدی نیز تکرار شد. در یک مطالعه دیگر با حدود ۶۷۰ نفر و همچنین آزمایشی جداگانه با ۲۰۰ شرکت‌کننده نتایج مشابهی به دست آمد. با این نتایج، محققان می‌گویند اثرات منفی وابستگی به هوش مصنوعی تنها محدود به مسائل ریاضی نیست و حوزه‌های دیگر شناختی را نیز در بر می‌گیرد.

«راچیت دوبی»، استادیار دانشگاه کالیفرنیا لس‌آنجلس و یکی از نویسندگان این پژوهش، می‌گوید:

«وقتی هوش مصنوعی از کاربران گرفته می‌شود، آنها فقط پاسخ‌های اشتباه نمی‌دهند، بلکه حتی تمایلی به تلاش بدون کمک AI هم ندارند.»

نکته قابل‌توجه اینکه نحوه استفاده از هوش مصنوعی نقش مهمی در نتایج داشته است. افرادی که صرفاً پاسخ نهایی را از چت‌بات دریافت می‌کردند، عملکرد ضعیف‌تری پس از قطع دسترسی نشان دادند. در مقابل، کسانی که از هوش مصنوعی برای دریافت راهنمایی یا توضیح استفاده می‌کردند، وضعیت بهتری داشتند.

محققان هشدار می‌دهند که استفاده مداوم از هوش مصنوعی ممکن است به کاهش انگیزه، صبر و پشتکار در یادگیری منجر شود و حتی نوعی وابستگی رفتاری شبیه به اعتیاد ایجاد کند. به گفته آنها، اگر این روند در بلندمدت ادامه پیدا کند، می‌تواند بر اعتمادبه‌نفس افراد و درک آنها از توانایی‌های خود تأثیر منفی بگذارد.

نهایتا باید اشاره کنیم این مطالعه که توسط گروهی از پژوهشگران چندرشته‌ای در ایالات متحده و بریتانیا انجام شده، هنوز به‌صورت رسمی داوری علمی نشده است.