به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، جشن هنر شیراز در دهه پنجاه همواره یکی از جنجالیترین و مناقشهبرانگیزترین رویدادهای فرهنگی عصر پهلوی به شمار میرفت؛ فستیوالی جاهطلبانه و پیشرو که بعدها به یکی از مهمترین کانونهای انتقاد و اعتراض نیروهای مذهبی و انقلابی علیه سیاستهای فرهنگی حکومت تبدیل شد. مرور اسناد و مطبوعات آن روزگار نشان میدهد که حتی سالها پیش از اوجگیری انقلاب، اجرای برخی آثار آوانگارد غربی در این فستیوال، چالشهای عمیقی میان برگزارکنندگان، هنرمندان خارجی و بافت سنتی جامعه ایجاد کرده بود.
براساس گزارشی که روزنامه «اطلاعات» در ۲ شهریور ۱۳۵۳ منتشر کرد، شامگاه ۳۰ مرداد همان سال، اجرای نمایشنامه آئینی «اعمال مقدس» به کارگردانی «ویکتور گارسیا» در محوطه تاریخی تختجمشید به صحنه رفت؛ اجرایی پرحاشیه که به دلیل پافشاری کارگردان بر برهنگی کامل بازیگران و نقصهای فنی، به یک تنش جدی در پشتصحنه بدل شد.
جدال سرپرست گروه با برگزارکنندگان بر سر «سانسور»
«روت اسکوبار»، سرپرست گروه تئاتر گارسیا، در دفاع از آشفتگی و اجرای ناقص نمایش اعلام کرد که ممانعت مسئولان جشن هنر از برهنگی بازیگران و تأخیر در رسیدن دکورهای ماشینی، عامل این وضعیت بوده است. وی در این نشست توضیح داد:
«چون جشن هنر با برهنه شدن هنرپیشهها مخالفت کرد گارسیا نیز هر نوع مسئولیتی را در مقابل این نمایشنامه از خود سلب کرد. اما کارکنان گروه داوطلبانه حاضر شدند این نمایش را اجرا کنند و چون اجرای آن به شکل واقعی امکان نداشت، با لباس کار و تمرین به صحنه آمدند.»
اسکوبار در ادامه افزود:
«ما خوشحال بودیم که در این فستیوال شرکت میکنیم و برای اولین بار این فرصت را به دست آوردهایم که بدون سانسور که در کشور ما بسیار شدید است میتوانیم کاری ارائه کنیم ولی متاسفانه دیر رسیدن وسایل به برنامه لطمه زد.»
پاسخ تند قائممقام جشن هنر: «این مردم هستند که برهنگی را نمیپذیرند»
در مقابل، «فرخ غفاری»، قائممقام وقت جشن هنر شیراز، در واکنش به سخنان اسکوبار گفت:
«وقتی… که دکور و وسایل رسید تکنسینها و مهندسین ایرانی گفتند که این وسایل بد ساخته شدهاند و قابل استفاده نیستند. همان موقع از آقای گارسیا خواهش کردیم که در فکر یک میزانسن غیرماشینی باشند؛ اما در مورد دوم چند روز قبل وقتی که برای اولین بار بازیکنان این تئاتر لخت شدند ما با عکسالعمل منفی کارمندان و کارگران فنی تلویزیون و نوازندگان ایرانی که در آنجا مشغول تدارک برنامه بودند و تعدادشان هم زیاد است مواجه شدیم و بدین ترتیب برای ما مسلم شد که در صورت لخت شدن هنرپیشهها با احساسات مخالف مردم ایران روبهرو خواهیم بود.»
غفاری در ادامه با اشاره به تلاش مسئولان برای حل این معضل افزود:
«از آن روز به بعد بارها این نکته را تذکر دادیم چون رفتار آقای گارسیا طوری است که ما نمیتوانستیم مستقیما با ایشان تماس بگیریم لذا به وسیله خانم اسکوبار خواهش کردیم در فکر ستر عورت نیز باشند و هرگونه وسایلی هم بخواهند در اختیار آنها میگذاریم. این وسایل همه حاضر بود و هر چیز هم که تخیل فوقالعاده آقای گارسیا برای ستر عورت اجازه میداد حاضر میکردیم و با این توضیح من به ادعاهای خانم اسکوبار که میگویند وسایل آنها دیر رسیده است یا امکان اجرا نبوده شدیدا از طرف جشن هنر اعتراض میکنم.»
قائممقام جشن هنر در پایان با تأکید بر شکاف موجود میان ایدههای آوانگارد هنرمندان و جامعه میزبان تصریح کرد:
«خانم اسکوبار اگر از سانسور فرار کردهاند در اینجا مسئله سانسور وجود ندارد و کسی هم از طرف مقامات دولتی یا سازمانهای مسئول نیامده است به ایشان بگوید چرا چنین کاری کردهاید؟ این مردم هستند که ممکن است چیزی را نپذیرند، به خاطر دارم خانم اسکوبار گفتند من در نمایشی که لخت بشوند بازی نمیکنم چون موقعیت من این اجازه را نمیدهد حالا هم موقعیت ما این اجازه را نمیدهد… لازم است بگویم که تنها عکسالعمل کارمندان ما که اغلب با پدیدههای مختلف هنری و آوانگارد جهان روبهرو هستند این اشکال را به وجود نیاورد بلکه در ظرف همین چند روز کسانی به ما مراجعه کردند و گفتند آیا درست است پدری که با دختر و پسرش یا زنی که با شوهرش برای دیدن نمایش میآید با چنین مناظری روبهرو شوند، همچنین دانشجویانی در این مملکت وجود دارند که با وجود طرز تفکر و اندیشههای پیشرو هنوز هم کاملا مذهبی هستند که در اینجا عدهشان کم نیست مواجهه آنها با این مناظر وضع ناپسندی به وجود خواهد آورد به همین جهت به آقای گارسیا پیشنهاد کردیم به هر شکل که مایل باشد سترعورت کنند، البته برای بازیگران.»
۲۵۹
جدیدترین اخبار پربحث