جنگ، اخلاق را عریان می‌کند؛ روایت یک مادر در دل بحران/ سینمای ایران شبیه شعر است

ریحانه اسکندری: گاهی بعضی فیلم‌ها در دل شلوغ‌ترین روزهای یک جشنواره، نه با جنجال و هیاهو، بلکه با تصویر یک نگاه، یک سکوت طولانی یا یک بغض فروخورده، مسیرشان را به دل مخاطب باز می‌کنند. «سرزمین فرشته‌ها» از همین جنس آثار است؛ فیلمی که بیش از آنکه با شعار و پیام‌های مستقیم سخن بگوید، با احساس، روایت انسانی و جزئیات ظریف عاطفی، تماشاگر را درگیر می‌کند.

در این میان، یکی از مهم‌ترین عناصر تأثیرگذار فیلم، بازی سلاف فواخرجی، بازیگر شناخته‌شده سوری است؛ حضوری که در طول جشنواره فجر چهل و چهارم، توجه بسیاری از منتقدان و خبرنگاران را به خود جلب کرد. او در «سرزمین فرشته‌ها» تصویری متفاوت از معلمی  با حس عمیق مادرانه را به نمایش می‌گذارد که در دل جنگ، ویرانی و ناامنی، تلاش می‌کند هم‌زمان پناه، تکیه‌گاه و امید فرزندانش باشد. معلمی که میان ترس، اندوه و اضطراب، هنوز به زندگی و آینده فرزندانش فکر می‌کند.

بازی فواخرجی در این فیلم، بر پایه اغراق‌های رایج در آثار جنگی شکل نگرفته است. او با کنترل احساسات، نگاه‌های سنجیده، سکوت‌های طولانی و واکنش‌های عمیق، شخصیتی را خلق می‌کند که درد، نگرانی و عشق مادری را بی‌واسطه منتقل می‌کند. همین ظرافت در اجرا باعث شده نقش‌آفرینی او به یکی از نقاط پررنگ فیلم تبدیل شود و جایگاه ویژه‌ای در میان مخاطبان پیدا کند.

«سرزمین فرشته‌ها» به کارگردانی بابک خواجه‌پاشا، در بخش سودای سیمرغ چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و به‌تدریج به یکی از آثار مورد توجه این دوره تبدیل شده است. فیلم، روایت خود را در بستر جنگ شکل می‌دهد، اما تمرکز اصلی آن نه بر صحنه‌های درگیری، بلکه بر زندگی بقای کودکانی است که در دل بحران، همچنان به بازی، رویا و امید دل بسته‌اند.

در این روایت، مادر نقشی محوری دارد؛ شخصیتی که پیونددهنده جهان کودکان با واقعیت تلخ اطرافشان است. فواخرجی در این نقش، تصویری از مادرانگی ارائه می‌دهد که نه قهرمانانه و شعاری، بلکه انسانی، شکننده و باورپذیر است. مادری که گاهی خسته می‌شود، گاهی می‌ترسد، گاهی فرو می‌ریزد، اما همچنان تلاش می‌کند ستون خانواده باقی بماند.

از سوی دیگر، فضای بصری شاعرانه فیلم، موسیقی هماهنگ با روایت و استفاده از نمادهای ساده اما تأثیرگذار، بستری فراهم کرده‌اند تا این احساسات بدون تحمیل، به مخاطب منتقل شوند. همه این عناصر در کنار هم، «سرزمین فرشته‌ها» را به اثری تبدیل کرده‌اند که بیش از آنکه دیده شود، احساس می‌شود.

سلاف فواخرجی، متولد ۲۷ ژوئن ۱۹۷۴ در لاذقیه سوریه، با سابقه‌ای طولانی در سینما و تلویزیون عرب‌زبان، برای نخستین‌بار تجربه حضور در یک پروژه ایرانی را پشت سر گذاشته است. او که همراه با همسرش، تهیه‌کننده شناخته‌شده سینمای سوریه، برای نمایش فیلم به ایران سفر کرده، «سرزمین فرشته‌ها» را نخستین همکاری رسمی خود با سینمای ایران می‌داند.

خبرآنلاین در حاشیه برگزاری چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر، با این بازیگر درباره تجربه حضور در این پروژه، نگاهش به سینمای ایران، مفهوم جنگ در آثار هنری و چگونگی شکل‌گیری نقش خود در فیلم گفت‌وگویی اختصاصی کرده است.

در ادامه، مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید.

سینمای ایران، سینمای سادگی و صداقت

او در پاسخ به پرسشی درباره دلیل پذیرش نقش در فیلم «سرزمین فرشته‌ها» و آنچه در فیلمنامه بابک خواجه‌پاشا برایش جذاب بوده است، گفت: «اول از همه برای من مهم بود که این کار مربوط به سینمای ایران است. وقتی پیشنهاد همکاری به من داده شد، خیلی خوشحال شدم که این امکان فراهم شده تا در سینمای ایران حضور داشته باشم.»

او ادامه داد: «صرف نظر از خود سناریو، این موضوع یعنی جنگ برایم اهمیت داشت. بعد از آن، فیلمنامه نگاه انسانی ویژه‌ای داشت و موضوع کودکان غزه هم یکی دیگر از دلایل مهم من برای پذیرش این نقش بود.»

فواخرجی در پاسخ به پرسشی درباره جذابیت‌های سینمای ایران برای او گفت: «سینمای ایران با سادگی و صداقت، واقعیت را با یک هویت خیلی زیبا به نمایش می‌گذارد. مدرسه سینمای ایران سبک خاص خودش را دارد.»

او افزود: «مثل بعضی تابلوهای هنری که وقتی از دور نگاه می‌کنیم، از سبکشان مشخص است که اثر چه کسی است. بزرگان سینمای ایران دقیقاً در همین جایگاه قرار دارند. بعضی کارگردان‌ها انگار شعر می‌گویند.»

این بازیگر سوری درباره کارگردانان ایرانی الهام‌بخش خود گفت:«آقای مجید مجیدی، آقای فرهادی و آقای سیف‌الله داد از جمله کارگردان‌هایی هستند که برای من الهام‌بخش بوده‌اند.»

جنگ باعث می‌شود واقعیت‌ها عریان شود

او در پاسخ به پرسشی درباره تجربه زیستن در منطقه‌ای جنگ‌زده و نگاهش به جنگ اظهار کرد: «ایران، سوریه و دیگر کشورهای منطقه، متأسفانه همه مشخصات و ویژگی‌هایی که در جنگ دخیل هستند تجربه کرده‌اند. سرزمینی که ما در آن زندگی می‌کنیم، همیشه در طول تاریخ درگیر جنگ بوده است.»

فواخرجی با اشاره به پیامدهای انسانی جنگ گفت: «از دست دادن عزیزان، از دست دادن کرامت انسانی و سخت‌تر از همه، از دست دادن اخلاقیات، از مهم‌ترین آسیب‌های جنگ است. واقعیت افراد در جنگ‌ها خیلی عریان می‌شود.»

او ادامه داد: «در این شرایط، هم صفات خوب و هم صفات بد انسان‌ها آشکار می‌شود، اما معمولا صفات منفی بیشتر دیده می‌شود. چهارچوب‌های اخلاقی آسیب می‌بینند و آنچه شهروندان عادی تجربه می‌کنند، بسیار فراتر از چیزی است که تصور می‌شود.»

این بازیگر درباره همکاری با یک کارگردان فارسی‌زبان در حالی که خود عرب‌زبان است، توضیح داد: «هنر جنسیت و محدودیت ندارد. با زبان هنر می‌شود به راحتی با یکدیگر ارتباط برقرار کرد. هنرمندان زبان مشترک خودشان را پیدا می‌کنند.»

او با اشاره به روند شکل‌گیری این ارتباط گفت: «در ابتدا نمی‌دانستیم دقیقاً طرف مقابل چه می‌خواهد. چند روز اول سخت بود، اما بعد از مدتی به آن نقطه مشترک رسیدیم و فهمیدیم چه انتظاری از هم داریم.»

فواخرجی در پایان تأکید کرد:«وقتی به آن فهم مشترک می‌رسیم، همکاری راحت‌تر می‌شود و ارتباط هنری شکل می‌گیرد.»

۵۹۲۴۴