دیپلماسی زیر آتش؛ سفر عراقچی به بیروت در سایه جنگنده‌های اسرائیلی/چراغ سبز ترامپ برای حمله نهایی به لبنان؟

به گزارش اقتصادآنلاین، بیش از یک سال از توافقی که قرار بود سایه جنگ را از سر لبنان کم کند می‌گذرد، اما واقعیت میدانی در جنوب و شرق این کشور حکایت دیگری دارد. روز دوشنبه و سه‌شنبه، آسمان لبنان بار دیگر صحنه پرواز جنگنده‌های رژیم اسرائیل بود. جنگنده‌های اسرائیلی در اقدامی که نقض آشکار حریم هوایی و توافقات پیشین محسوب می‌شود، مناطقی در جنوب و شرق لبنان را زیر آتش گرفتند.

ارتش اسرائیل مدعی است که زیرساخت‌های متعلق به حزب‌الله و حماس را هدف قرار داده، اما تصاویر مخابره شده از یک ساختمان تجاری سه‌طبقه در شهر ساحلی صیدا که با خاک یکسان شده، روایت دیگری از هدف قرار دادن مناطق غیرنظامی و تجاری را بازگو می‌کند.

آویخای ادرعی، سخنگوی ارتش رژیم اسرائیل، تنها دو ساعت پیش از حملات در شبکه «ایکس» هشدار‌هایی به زبان عربی صادر کرد و مدعی شد اهدافی در دره بقاع و روستا‌های جنوب در دستور کار است. خبرگزاری ملی لبنان تأیید کرده که یکی از اهداف، منزل متعلق به «شرحبیل السید» از فرماندهان حماس بوده که پیش‌تر ترور شده بود.

چراغ سبز آمریکا به اسرائیل؟

این تحرکات نظامی در حالی صورت می‌گیرد که فضای سیاسی در تل‌آویو و واشنگتن خبر از تحولاتی در آینده نزدیک می‌دهد. رسانه‌های عبری زبان فاش کرده‌اند که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم اسرائیل، موفق به دریافت چراغ سبز از دونالد ترامپ شده است. به ادعای این رسانه‌ها، توافق نانوشته‌ای میان آمریکا و اسرائیل برای خنثی‌سازی حزب‌الله پیش از هرگونه درگیری مستقیم با ایران شکل گرفته است. وب‌سایت امنیتی «واللا» نیز در گزارشی به نقل از مقامات امنیتی فاش کرد که تل‌آویو هیچ قصدی برای تخلیه پنج پایگاه نظامی که در خاک لبنان اشغال کرده ندارد و تهدید کرده که در صورت لزوم، ضاحیه جنوبی بیروت را مجدداً بمباران خواهد کرد.

رسانه اسرائیلی «یدیعوت آحارونوت» نیز مدعی شده که ارتش اسرائیل برآورد می‌کند که اگر تحولات در ایران رخ نداده بود، طرح حمله به حزب‌الله که قبلاً آماده شده بود اجرا می‌شد. این رسانه نیز ادعا کرده که نتانیاهو چراغ سبز را از رئیس‌جمهور آمریکا ترامپ دریافت کرده است و ارتش اسرائیل اعلام کرده که آمادگی‌ها کامل است.

تلاش برای احیای نفوذ در عصر پسانصرالله

در میانه این آتش‌بازی‌های خطرناک، نقش جمهوری اسلامی ایران به عنوان متحد راهبردی حزب‌الله، بیش از پیش زیر ذره‌بین قرار گرفته است. اعلام سفر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران به لبنان که قرار است فردا پنج‌شنبه انجام شود، نشان‌دهنده عزم تهران برای بازسازی پل‌های ارتباطی با بیروت است. عراقچی تصریح کرده که یک هیئت اقتصادی او را همراهی می‌کنند. گزاره‌ای که نشان می‌دهد تهران قصد دارد با ابزار دیپلماسی اقتصادی به سمت عادی‌سازی روابط سیاسی با لبنان حرکت کند.

روابط تهران و بیروت در یک سال گذشته دستخوش نوسانات بسیاری شده است. تحولاتی که چالش‌های دیپلماتیک اخیر، از جمله حواشی سفر مهرماه علی لاریجانی و متعاقب آن، رد دعوت سفر به ایران از سوی یوسف رجی وزیر خارجه لبنان، از مظاهر آن بود.

رجی در پیامی کم‌سابقه، دعوت رسمی تهران برای سفر به ایران را نپذیرفت و پیشنهاد داد دیداری در یک کشور ثالث بی‌طرف برگزار شود.

با این حال، تعیین سفرای جدید در ماه جاری و اصرار عراقچی بر انجام این سفر، نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی میدان لبنان را خالی نکرده است.

تحلیلگران می‌گویند هرچند بازگشت نفوذ ایران به سطح دوران پیش از جنگ دشوار به نظر می‌رسد، اما تهران می‌کوشد با حمایت از دولت و مردم لبنان در برابر تهدیدات اسرائیل و ارائه بسته‌های اقتصادی، مانع از موفقیت پروژه غرب برای انزوای مقاومت شود. سفر عراقچی در واقع تلاشی برای موازنه قدرت در بیروت است، آن هم در شرایطی که جریان‌های غرب‌گرا می‌کوشند با استفاده از اهرم فشار‌های بین‌المللی، فاصله میان لبنان و ایران را به یک شکاف پرنشدنی تبدیل کنند.

فشار برای خلع سلاح و شکاف‌های داخلی لبنان

همزمان با فشار‌های بیرونی، لبنان از درون نیز درگیر شکاف‌های سیاسی است. قرار است روز پنج‌شنبه، همزمان با سفر عراقچی، دولت لبنان جلسه‌ای حیاتی با حضور ژنرال رودولف هیکل، فرمانده ارتش برگزار تا موضوع حساس خلع سلاح حزب‌الله در مناطق مرزی را بررسی کند. ارتش لبنان که از سال گذشته روند جمع‌آوری سلاح گروه‌های فلسطینی را آغاز کرده، اکنون تحت فشار قطعنامه‌های بین‌المللی و تهدیدات اسرائیل، مأموریت یافته تا پایان سال ۲۰۲۵ میلادی حزب‌الله را خلع سلاح کند. اتفاقی که به نظر می‌رسد با پایان سال هنوز رخ نداده است.

ژوزف عون رئیس‌جمهور لبنان در بیانیه‌ای دوپهلو، ضمن محکوم کردن حملات هوایی اسرائیل، تلویحاً بر لزوم گسترش اقتدار دولت مرکزی تأکید کرده و حملات اسرائیل را مغایر با تلاش‌ها برای خلع سلاح شبه‌نظامیان دانسته است. این موضع‌گیری نشان می‌دهد که دولت لبنان می‌کوشد ضمن حفظ حاکمیت ملی، از دادن بهانه به رژیم اسرائیل برای ادامه تجاوزات جلوگیری کند.

این در حالی است که غیر از شیعیان دیگر گروه‌های سیاسی در لبنان نیز اجماعی کم‌سابقه بر سر خلع سلاح حزب‌الله پیدا کرده‌اند.

اما در سوی دیگر میدان، ادعا‌های اسرائیل مبنی بر استقرار مجدد یگان‌های رزمی حزب‌الله، موشک‌های ضدتانک پیشرفته و سامانه‌های پهپادی در مرزها، وضعیت را پیچیده کرده است. رسانه‌های اسرائیلی مدعی‌اند حزب‌الله خود را برای نبردی بزرگ آماده می‌کند و استقرار نیرو‌ها بر اساس این فرضیه صورت گرفته که درگیری حتمی است. این در حالی است که نواف سلام، نخست‌وزیر لبنان مدعی شده مرحله اول طرح انحصار اسلحه در دست دولت رو به اتمام است.

جنگ در راه است؟

لبنان این روز‌ها شبیه انبار باروتی است که جرقه‌های متعددی در اطراف آن روشن شده است. از یک سو، رژیم اسرائیل با حمایت آمریکا تلاش می‌کند تا پروژه خلع سلاح حزب‌الله را نهایی کند. اما از سوی دیگر، مقاومت لبنان با وجود ضربات سخت سال گذشته، همچنان به عنوان یک واقعیت انکارناپذیر در صحنه حضور دارد و دست از سلاح خود نمی‌کشد.

سفر فردای هیئت ایرانی به بیروت، شاید آخرین تلاش دیپلماتیک برای حفظ موازنه در منطقه‌ای باشد که نقشه‌ها برای تغییر ژئوپلیتیک آن از پیش کشیده شده است.

آیا دیپلماسی اقتصادی و سیاسی تهران می‌تواند مانع از سقوط کامل لبنان در دامان طرح‌های آمریکایی-اسرائیلی شود، یا اینکه صدای غرش جنگنده‌ها در صیدا و بقاع، پیش‌درآمدی بر یک جنگ ویرانگر دیگر خواهد بود؟

آنچه مسلم است، آت‌بس آبان ۱۴۰۳ بین حزب‌الله و اسرائیل، اکنون بیش از هر زمان دیگری شکننده و بی‌اعتبار به نظر می‌رسد.