خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: پاییز در کهگیلویه و بویراحمد تنها فصل آغاز بارش‌ها نیست؛ برای استانی که بخش قابل توجهی از عرصه‌های آن را مناطق کوهستانی، شیب‌دار و دارای آبراهه‌ها و رودخانه‌های فصلی تشکیل می‌دهد، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت می‌تواند همزمان فرصت و تهدید باشد.
از یک سو، بارش‌ها می‌توانند بخشی از نیاز آبی استان را تأمین کرده و با نفوذ در خاک به تغذیه منابع آب زیرزمینی کمک کنند و از سوی دیگر، اگر روان‌آب‌های ناشی از بارندگی به‌درستی مدیریت نشوند، می‌توانند به سیلاب، فرسایش خاک، انتقال رسوبات، آب‌گرفتگی، تخریب عرصه‌های طبیعی و خسارت به مناطق پایین‌دست منجر شوند.
در چنین شرایطی، آبخیزداری و آبخوان‌داری به عنوان یکی از ابزارهای مدیریت روان‌آب و کاهش آثار سیلاب اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند، موضوعی که منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد اجرای پروژه‌های مختلف در این زمینه را دنبال می‌کند.
در کنار این موضوع، حفاظت از اراضی ملی و مقابله با زمین‌خواری نیز یکی دیگر از مأموریت‌های مهم منابع طبیعی استان است، مأموریتی که در شش ماهه نخست امسال به رفع تصرف ۱۰۲ هکتار از اراضی ملی و تشکیل پرونده برای ۱۳۸ مورد تصرف و زمین‌خواری منجر شده است.
برای بررسی آخرین وضعیت طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری، مناطق مستعد سیلاب و فرسایش خاک، اقدامات پیشگیرانه، وضعیت مراتع و همچنین عملکرد یگان حفاظت در مقابله با تصرف اراضی ملی، با سید جمال موسویان، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد گفتگو کرده‌ایم؛
سید جمال موسویان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اجرای طرح‌های آبخیزداری در استان اظهار کرد: در حال حاضر پروژه پخش سیلاب گنبدبردی شهرستان بهمئی در حال اجرا است که تاکنون ۳۵ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.
وی افزود: پروژه سنگی- ملاتی دیشموک نیز در حال اجرا است و در حال حاضر ۲۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد با بیان اینکه اجرای این طرح‌ها با هدف مدیریت روان‌آب، کاهش فرسایش خاک و کنترل آثار سیلاب دنبال می‌شود، گفت: با توجه به شرایط طبیعی استان، توسعه اقدامات آبخیزداری و آبخوان‌داری از ضرورت‌های مهم حوزه منابع طبیعی محسوب می‌شود.
موسویان با اشاره به شرایط جغرافیایی استان ادامه داد: کهگیلویه و بویراحمد دارای توپوگرافی عمدتاً کوهستانی، شیب‌های زیاد و بارش‌های قابل توجه است و سهم قابل توجهی از آب‌های سطحی کشور نیز در این استان شکل می‌گیرد.
وی تصریح کرد: همین شرایط باعث می‌شود در زمان بارش‌های شدید، حجم قابل توجهی روان‌آب ایجاد شود و اگر این روان‌آب‌ها مدیریت نشوند، می‌توانند خسارت‌هایی را در مناطق مختلف ایجاد کنند.
موسویان افزود: آبخیزداری و آبخوان‌داری از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند در مدیریت این شرایط نقش داشته باشد و بخشی از روان‌آب‌ها را به سمت نفوذ در خاک و تغذیه منابع آب زیرزمینی هدایت کند.
وی تأکید کرد: هدف این نیست که صرفاً با اجرای یک سازه در مسیر آب، جلوی سیلاب گرفته شود، بلکه باید مجموعه‌ای از اقدامات سازه‌ای، بیولوژیک و مدیریتی در سطح حوزه آبخیز اجرا شود تا هم سرعت روان‌آب کاهش یابد، هم فرسایش خاک کنترل شود و هم امکان نفوذ آب در خاک افزایش پیدا کند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد یکی از اقدامات مهم در این زمینه را اجرای پروژه‌های پخش سیلاب عنوان کرد و گفت: در طرح‌های پخش سیلاب، به جای اینکه روان‌آب‌ها در مسیل‌ها متمرکز شوند و انرژی و سرعت آنها افزایش پیدا کند، تلاش می‌شود آب در سطح عرصه‌های طبیعی پخش شود.
موسویان افزود: وقتی آب در سطح عرصه پخش می‌شود، فرصت بیشتری برای نفوذ در خاک پیدا می‌کند و بخشی از روان‌آب به جای تبدیل شدن به سیلاب مخرب، می‌تواند به تغذیه منابع آب زیرزمینی کمک کند.
وی با اشاره به پروژه پخش سیلاب گنبدبردی بهمئی گفت: این پروژه در سطح ۸۰ هکتار در حال اجرا است و تاکنون ۳۵ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.
موسویان گفت: بله، اجرای سازه‌های کنترل و تأخیری همچنان یکی از بخش‌های مهم اقدامات آبخیزداری است.
وی افزود: احداث بندهای تأخیری، گابیونی و سنگی -ملاتی در آبراهه‌ها و رودخانه‌های فصلی می‌تواند سرعت و انرژی مخرب سیلاب را کاهش دهد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد تصریح کرد: این سازه‌ها همچنین در کنترل رسوبات نقش دارند و می‌توانند از فرسایش خاک و انتقال حجم بالای رسوبات به مناطق پایین‌دست جلوگیری کنند.
وی ادامه داد: البته این اقدامات باید در کنار عملیات بیولوژیک، تقویت پوشش گیاهی و سایر روش‌های مدیریت حوزه آبخیز دنبال شود تا اثربخشی بیشتری داشته باشد.
موسویان با اشاره به پروژه سنگی -ملاتی دیشموک اظهار کرد: این پروژه در حال حاضر ۲۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و در کنار اقدامات سازه‌ای، عملیات مکانیکی و بیولوژیک نیز در این منطقه پیش‌بینی شده است.
وی افزود: در این منطقه پنج هزار و ۸۷۰ مترمکعب عملیات مکانیکی و ۸۳۴ هکتار عملیات بیولوژیک در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد بیان کرد: ترانشه‌زنی و بانکت‌بندی در دامنه‌های شیب‌دار از جمله عملیات مکانیکی است که برای کاهش سرعت روان‌آب و جلوگیری از فرسایش خاک اجرا می‌شود.
وی افزود: در بخش بیولوژیک نیز تقویت پوشش گیاهی و بوته‌کاری مورد توجه قرار دارد، چرا که پوشش گیاهی مناسب می‌تواند نقش مهمی در کاهش سرعت روان‌آب، افزایش نفوذ آب و تثبیت خاک داشته باشد.
موسویان گفت: برنامه‌ریزی برای اجرای طرح‌های آبخیزداری در سطح ۲۵۰ هزار هکتار از عرصه‌های استان انجام شده است.
وی افزود: هدف از این برنامه مهار روان‌آب‌ها، کاهش فرسایش خاک، حفظ منابع طبیعی و استفاده بهتر از ظرفیت بارش‌ها و آب‌های سطحی است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد ادامه داد: اجرای طرح‌های آبخیزداری در چنین سطحی نیازمند برنامه‌ریزی، اعتبار و اولویت‌بندی حوزه‌های حساس است و تلاش می‌کنیم اقدامات در مناطقی انجام شود که بیشترین نیاز را دارند.
موسویان با تأکید بر تغییر رویکرد در مدیریت روان‌آب‌ها اظهار کرد: رویکرد جدید در مدیریت روان‌آب‌ها، حرکت از مدیریت صرفاً سازه‌ای به سمت آبخوان‌داری و تغذیه مصنوعی سفره‌های زیرزمینی است.
وی توضیح داد: به این معنا که تلاش می‌شود با مهار و نفوذ دادن بخشی از بارش و سیلاب در عرصه‌های آبخیز، ضمن کاهش پیک سیلاب، امکان تقویت منابع آب زیرزمینی نیز فراهم شود.
وی افزود: در واقع سیلاب اگر بدون مدیریت رها شود، می‌تواند به یک عامل خسارت‌زا تبدیل شود، اما با اجرای اقدامات مناسب می‌توان بخشی از این آب را در عرصه نگه داشت و از ظرفیت آن برای تقویت منابع آبی استفاده کرد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به شرایط جغرافیایی استان گفت: توپوگرافی کوهستانی، شیب زیاد، بارش‌های متمرکز و شرایط پوشش گیاهی سبب شده است برخی مناطق استان حساسیت بیشتری نسبت به سیلاب و فرسایش خاک داشته باشند.
موسویان اظهار کرد: شهرستان باشت به دلیل میزان بالای بارش، از مناطق مهم سیلابی استان به شمار می‌رود.
وی افزود: شهرستان‌های کهگیلویه و چرام نیز به دلیل وجود رودخانه‌های فصلی و شیب زمین، در زمان بارش‌های رگباری با خطر افزایش روان‌آب و طغیان رودخانه‌ها مواجه هستند.
وی ادامه داد: بخش‌هایی از شهرستان گچساران نیز در معرض آب‌گرفتگی و سیلاب‌های ناگهانی قرار دارند.
موسویان عنوان کرد: در یاسوج و محور سی‌سخت نیز آب‌گرفتگی معابر، مسیل‌های شهری و خطر رانش زمین در محورهای کوهستانی از جمله مخاطرات مرتبط با بارش‌های شدید محسوب می‌شود.
موسویان با اشاره به اهمیت حفاظت از خاک اظهار کرد: شهرستان بهمئی نیز بر اساس مطالعات انجام‌شده، از جمله مناطق حساس استان در زمینه فرسایش خاک محسوب می‌شود.
وی افزود: حوزه‌های آبخیز دشت‌روم، کت بهمئی، کاکان، سرچنار، امامزاده جعفر، چغل، آبگندی، راک، دارشاهی، لیشتر، روشن‌آباد، میان‌تنگان و آبدهگاه از جمله مناطق نیازمند توجه و اجرای طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری هستند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد تصریح کرد: شیب زیاد، ویژگی‌های زمین‌شناسی، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت و تغییر کاربری اراضی از عوامل تشدیدکننده روان‌آب و فرسایش خاک در استان هستند.
موسویان گفت: در سال‌های اخیر طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری در شهرستان‌های مختلف استان از جمله باشت، بهمئی، چرام، گچساران و کهگیلویه اجرا شده است.
وی افزود: بر اساس آمار ارائه‌شده، پیشرفت طرح‌های آبخیزداری در برخی شهرستان‌ها شامل باشت ۹۰.۲۸ درصد، بویراحمد ۹۵.۵ درصد و بهمئی ۹۱ درصد گزارش شده است.
وی ادامه داد: اجرای پروژه‌های پخش سیلاب و مدیریت روان‌آب، لایروبی و ساماندهی برخی رودخانه‌ها و مسیل‌های شهری، اجرای عملیات بیولوژیک و تقویت پوشش گیاهی نیز از دیگر اقداماتی است که در مناطق مختلف دنبال شده است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد در بخش دیگری از این گفت‌وگو به وضعیت مراتع استان اشاره کرد و گفت: بررسی و پایش مراتع پس از فصل تابستان نشان می‌دهد وضعیت مراتع از نظر فشار دام و آتش‌سوزی‌ها قابل قبول بوده است.
موسویان افزود: علوفه باقیمانده در سطح مراتع در فصل سرد، علاوه بر کمک به کاهش سرعت روان‌آب، می‌تواند بستری برای جوانه‌زنی و استقرار بذور تولیدشده در سطح مراتع و جنگل‌ها فراهم کند.
وی بیان کرد: وجود پوشش گیاهی مناسب یکی از عوامل مهم در کاهش سرعت روان‌آب و جلوگیری از فرسایش خاک است و بنابراین حفاظت از مراتع و جنگل‌ها در کنار اقدامات سازه‌ای آبخیزداری اهمیت زیادی دارد.
موسویان گفت: حدود ۵۱۹ هزار هکتار از مراتع استان کهگیلویه و بویراحمد به نحوی تحت مدیریت منابع طبیعی قرار دارد.
موسویان در ادامه درباره اقدامات انجام‌شده در حوزه حفاظت از اراضی ملی اظهار کرد: در شش ماهه نخست امسال، در مجموع ۱۰۲ هکتار از اراضی ملی که به‌صورت غیرقانونی تصرف شده بود، با پیگیری‌های حقوقی و اقدامات یگان حفاظت منابع طبیعی رفع تصرف و به بیت‌المال بازگردانده شد.
وی افزود: این اقدامات در قالب پرونده‌های مختلف انجام شده است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد گفت: ۴۴ فقره پرونده به مساحت ۳۶ هکتار بر اساس تبصره یک ماده ۵۵ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع رفع تصرف شده است.
وی ادامه داد: همچنین ۵۰ فقره پرونده دیگر به مساحت ۶۶ هکتار از طریق احکام قضایی به اراضی ملی بازگشته است.
موسویان با اشاره به نقش مشارکت مردم در شناسایی تخلفات بیان کرد: در همین بازه زمانی، با بهره‌گیری از گزارش‌های مردمی و تلاش نیروهای یگان حفاظت، ۱۳۸ مورد زمین‌خواری و تصرف غیرقانونی اراضی ملی به مساحت ۱۰۹ هکتار شناسایی و برای آنها پرونده تشکیل شده است.
وی افزود: این پرونده‌ها هم‌اکنون در حال طی مراحل قانونی و رسیدگی قضایی هستند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد تأکید کرد: مقابله با زمین‌خواری و تصرف اراضی ملی تنها با اقدامات دستگاه‌های اجرایی امکان‌پذیر نیست و مشارکت مردم در این زمینه اهمیت زیادی دارد.
موسویان با تأکید بر اینکه حفاظت از عرصه‌های ملی یک مسئولیت همگانی است، گفت: همراهی مردم می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از تخلفات و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی داشته باشد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد در جمع‌بندی این گفت‌وگو اظهار کرد: اجرای طرح‌های آبخیزداری، آبخوان‌داری، پخش سیلاب، اقدامات مکانیکی و بیولوژیک و حفاظت از پوشش گیاهی با هدف کاهش سرعت و حجم روان‌آب‌ها، کنترل فرسایش خاک و استفاده از ظرفیت سیلاب برای تقویت منابع آبی استان در دستور کار منابع طبیعی قرار دارد.
موسویان افزود: هدف این است که با مدیریت صحیح روان‌آب‌ها، از شدت و انرژی مخرب سیلاب کاسته شود و در عین حال بخشی از این آب برای نفوذ در خاک و تغذیه منابع آب زیرزمینی مورد استفاده قرار گیرد.
وی بیان کرد: در کنار اجرای پروژه‌های سازه‌ای، تقویت پوشش گیاهی، حفاظت از مراتع و جنگل‌ها، کنترل تغییر کاربری اراضی و مشارکت مردم نیز در کاهش آثار سیلاب و فرسایش خاک اهمیت دارد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد تأکید کرد: مجموعه این اقدامات در نهایت با هدف حفاظت از خاک، کنترل روان‌آب، کاهش خسارات سیلاب، تقویت منابع آب زیرزمینی و حفاظت از سرمایه‌های طبیعی استان دنبال می‌شود.
جدیدترین اخبار پربحث