همراهی مسکو و پکن با آمریکا در بزنگاه‌ جنگ؛ روسیه و چین چگونه پشت ایران را خالی کردند؟

به گزارش اقتصادآنلاین، روز دوازدهم جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران، با جلسه فوری شورای امنیت سازمان ملل متحد به پایان رسید. جلسه‌ای که پیش‌نویس قطع‌نامه پیشنهادی بحرین علیه حملات تلافی جویانه ایران به کشور‌های حاشیه خلیج فارس با ۱۳ رای موافق و ۲ رای ممتنع به تصویب رسید.

دو رای ممتنع این جلسه را روسیه و چین دادند، بدون آنکه از حق وتوی خود برای جلوگیری از تصویب قطع‌نامه استفاده کنند. تصمیمی که یادآور همراهی مسکو و پکن با شش قطع‌نامه شورای امنیت علیه در دولت محمود احمدی‌نژاد است و نشان می‌دهد، منافع راهبردی این دو کشور با همچنان جمهوری اسلامی ایران گره نخورده است. در حالی که در یک دهه گذشته از روسیه و چین به عنوان کشورها نزدیک به جمهوری اسلامی ایران و حتی کشورهای دوست یاد می‌شد.

حالا، برخی تحلیل‌ها حتی از سودبردن مسکو و پکن از جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل حکایت دارد.

واکنش تند به تصویب قطع‌نامه

قطع‌نامه پیشنهادی علیه جمهوری اسلامی ایران، با واکنش تند نمایندگی ایران در سازمان ملل روبه‌رو شد. امیر سعید ایروانی، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در پی تصویب قطعنامه ضد ایرانی علیه ایران در شورای امنیت، آن را «ظلمی آشکار علیه ایران» دانست و گفت: «اقدام امروز شورای امنیت را به رسمیت نمی‌شناسیم.» 

تلاش نمایشی روس‌ها

پیش‌نویس قطع‌نامه علیه جمهوری اسلامی ایران در حالی تصویب شد که قبل از آن، اعضای شورای امنیت با قطع‌نامه پیشنهادی روسیه برای توقف درگیری‌ها مخالفت کردند. این قطع‌نامه با چهار رای موافق، دو رای مخالف و ۹ رای ممتنع نتوانست میزان رای لازم برای تصویب در شورای امنیت را به دست آورد. در شورای امنیت سازمان ملل به ۹ رای از آرای ۱۵ عضو این شورا بدون رای منفی (وتوی) ۵ عضو دائم آن (آمریکا، انگلیس، روسیه، چین و فرانسه) دارد که قطعنامه پیشنهادی روسیه نتوانست ۹ رای لازم را کسب کند.

اما نکته اینجاست که روس‌ها احتمالا می‌دانستند که قطع‌نامه پیشنهادی آنها رای نمی‌آورد و به نظر می‌رسد به اصطلاح روغن ریخته را نذر امام‌زاده کردند. در صورتی که اگر روسیه به دنبال اقدام واقعی برای حمایت از جمهوری اسلامی ایران بود، می‌توانست قطع‌نامه پیشنهادی علیه ایران را وتو و آن را از دستور کار خارج کند.

تصمیم روسیه برای همراهی با کشورهای عرب

روسیه، اما براساس منافع راهبردی خود ترجیح داد تا با قطع‌نامه پیشنهادی بحرین علیه ایران همراهی کند. این همراهی به سبب آن است که روس‌ها نمی‌خواهند مناسبات روبه‌پیشرفت خود با این کشور‌ها را به دلیل حمایت از حملات تلافی‌جویانه ایران از دست بدهند. اما این اتفاق در حالی رخ داده که در سال‌های گذشته، دولت‌های جمهوری اسلامی ایران تلاش کردند تا روسیه را به عنوان کشوری دوست معرفی کنند. اما بعضی از تحلیل‌گران و کارشناسان و حتی برخی مقامات هشدار داده بودند که منافع راهبردی روسیه با منافع ایران تعارض دارد و روس‌ها از تعلیق و تنش در روابط ایران و غرب بیشترین منافع را به دست می‌آورند.

چین و عدم حمایت از جمهوری اسلامی ایران

رای ممتنع چین به قطع‌نامه پیشنهادی نشان داد که این کشور نیز حاضر به حمایت از جمهوری اسلامی ایران نیست در بزنگاه‌های تعیین‌کننده نیست. چراکه چینی‌ها نیز مناسبات اقتصادی گسترده و روبه افزایشی با کشور‌های عرب حاشیه خلیج فارس دارند. اما مناسبات آنها با جمهوری اسلامی ایران شامل خرید نفت تحریم‌شده ایران با تخفیف‌های بسیار است؛ بنابراین در این معادله ترجیح چین نیز همراهی با کشور‌های حاشیه خلیج فارس است. 

تحلیل‌گران می‌گویند که ترجیح چین، ثبات و حاکمیت مرکزی در ایران است اما در این راه حاضر به هزینه‌دادن برای حمایت از حکومت ایران نیست.

امضای سند راهبردی 

عدم حمایت چین و روسیه در حالی رخ داده که جمهوری اسلامی ایران با هر دو کشور سند همکاری‌های راهبردی امضاء کرده است. در عمل اما این سندهای همکاری که تبلیغات زیادی هم برای آن‌ها شد، مابه‌ازای ملموسی برای ایران نداشته است. تاجایی که حالا این کشور‌ها صرفا به موضع‌گیری دیپلماتیک علیه حملات آمریکا و اسرائیل بسنده کردند و حاضر به پرداخت هیچ هزینه‌ای، حتی در حد وتو در شورای امنیت، برای حمایت از جمهوری اسلامی ایران نیستند.

حتی گفته‌شده که آمریکا به دلیل بالارفتن قیمت نفت، ممکن است تحریم‌های روسیه را با شدت کمتری اعمال کنند تا نفت روسیه بتواند جایگزین نفت صادراتی خاورمیانه شود و خلاء بازار را پر کند. دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا با ولادیمیر پوتین نیز گفت‌وگویی تلفنی داشته که گفته شده به جنگ خاورمیانه مرتبط بوده است. اگر این تصمیم صحت داشته باشد به این معناست روسیه حتی از وقوع درگیری در خاورمیانه نفع می‌برد. همچنین این درگیری به روسیه فرصت‌های سیاسی و نظامی بیشتری برای اعمال فشار در جنگ با اوکراین می‌دهد. 

در سوی دیگر نیز به نظر می‌رسد درگیر شدن آمریکا در خاورمیانه برای چین خالی از نفع اقتصادی نیست. چراکه این درگیری از یک طررف می‌تواند به فرسایش توان نظامی آمریکا در این منطقه بیانجامد و از طرف دیگر فشار واشنگتن بر پکن در جنگ تجاری را هم کاهش دهد. 

در چنین شرایطی، عدم حمایت روسیه و چین از جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر نشان می‌دهد که نزدیکی این دو کشور به تهران در برخی بزنگاه‌ها صرفا استراتژیک بوده است و در چارچوب سیاست‌های کلان و راهبردی آن‌ها قرار ندارد.