جهان دنبال مهارت‌های AI است؛ ایرانی‌ها هنوز دنبال اینترنت

در حالی که بازار کار جهانی به‌سرعت به سمت مهارت‌های زیرساختی و تخصصی هوش مصنوعی حرکت می‌کند، قطعی طولانی‌مدت اینترنت در ایران، نیروی کار جوان را از یکی از مهم‌ترین بازارهای آینده عقب انداخته است.

۸۰ روز از محدودیت گسترده اینترنت در ایران گذشته؛ وضعیتی که در آن بخش اعظمی از کاربران فقط به اینترانت یا همان شبکه ملی اطلاعات دسترسی دارند. هم‌زمان، آن سوی دنیا بازار کار هوش مصنوعی با سرعتی بی‌سابقه در حال بازتعریف مهارت‌های آینده است.

گزارش تازه استاتیستا بر اساس داده‌های «AI Index Report 2026» دانشگاه استنفورد نشان می‌دهد تقاضا برای مهارت‌های مرتبط با هوش مصنوعی در آمریکا طی یک دهه گذشته جهشی سنگین را تجربه کرده است.

این داده‌ها بر پایه میلیاردها آگهی شغلی جمع‌آوری‌شده توسط Lightcast تهیه شده‌اند و تصویری روشن از آینده بازار کار ارائه می‌کنند. آینده‌ای که در آن AI قرار است زیرساخت اقتصاد دیجیتال جدید باشد.

پادشاهی پایتون

طبق این گزارش، مهارت در زبان برنامه‌نویسی پایتون Python همچنان مهم‌ترین مهارت بازار AI باقی مانده است. تعداد آگهی‌های شغلی مرتبط با این زبان برنامه‌نویسی از حدود ۵۳ هزار مورد در سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ به حدود ۲۵۹ هزار آگهی در سال ۲۰۲۵ رسیده؛ رشدی نزدیک به 5 برابر.

علوم کامپیوتر نیز همچنان جایگاه محوری خود را حفظ کرده و تعداد فرصت‌های شغلی مرتبط با آن از ۹۷ هزار به ۲۵۷ هزار مورد رسیده است.

اما داستان جذاب‌تر، ترند جدید بازار کار است. صنعت دیگر فقط به کدنویس نیاز ندارد، بلکه تشنه کسانی است که بتوانند هوش مصنوعی را در مقیاس بزرگ پیاده‌سازی کنند. تقاضا برای مهارت‌های مربوط به مقیاس‌پذیری (Scalability) با رشدی هشت برابری به حدود ۱۹۸ هزار آگهی رسیده و مفاهیمی چون اتوماسیون و مدیریت گردش کار به ترتیب مرزهای ۱۹۱ هزار و ۱۸۶ هزار تقاضا را رد کرده‌اند.

افسانه «همه باید پرامپت‌نویس شوند»

در شبکه‌های اجتماعی، تصویر رایج از بازار AI معمولاً به چند ابزار تولید محتوا و «پرامپت‌نویسی» محدود می‌شود؛ اما داده‌های بازار کار تصویر پیچیده‌تری را نشان می‌دهند.

یکی از مهم‌ترین نکات گزارش استنفورد، رشد انفجاری مهارت‌های مرتبط با زیرساخت ابری است. تقاضا برای مهارت Amazon Web Services یا AWS از حدود ۱۰ هزار آگهی به بیش از ۱۴۰ هزار مورد رسیده؛ رشدی بیش از ۱۳۰۰ درصد که بالاترین نرخ رشد در میان مهارت‌های بررسی‌شده محسوب می‌شود.

از داده‌های موجود می‌توان این پیام را گرفت که جهان به سرعت در حال استخدام مهندسانی است که زیرساخت‌های آینده دیجیتال را مدیریت کنند.

در عمل، بازار AI ترکیبی از برنامه‌نویسی، زیرساخت، تحلیل داده و مدیریت سیستم‌هاست؛ نه صرفاً استفاده از چند ابزار هوش مصنوعی.

قطع اینترنت و نابودی بازار کار آینده

سوالی که در پس این گزارش شکل می‌گیرد این است که جوان ایرانی بعد از خواندن داده‌های فوق چه اقدامی باید انجام دهد؟ اینترنت 80 روز است که روی ما بسته شده و آینده کاری نامشخصی پیش‌روی میلیون‌ها ایرانی قرار دارد.

بخش بزرگی از یادگیری در حوزه AI وابسته به دسترسی دائمی به منابع جهانی، پلتفرم‌های آموزشی، مخازن کد، سرویس‌های ابری و ابزارهای آنلاین است. بسیاری از ابزارهای توسعه هوش مصنوعی نیز یا کاملاً ابری هستند یا برای استفاده پایدار به اینترنت آزاد و باکیفیت نیاز دارند.

در چنین فضایی، محدودیت دسترسی موجب شده تا شکاف مهارتی میان نیروی کار ایرانی و بازار جهانی عمیق‌تر شود؛ به‌ویژه برای نسلی که بخش مهمی از فرصت‌های شغلی آینده‌اش احتمالاً خارج از مرزهای سنتی بازار کار تعریف خواهد شد.

مجید فرزانه، بنیان‌گذار شبکه آموزشی بست در حوزه هوش مصنوعی، در گفت‌وگویی با دیجیاتو هشدار داده بود که قطع ارتباط با شبکه جهانی، اولویت توسعه‌دهندگان را از پروژه‌های پیشرفته به مسائل پایه‌ای‌تر برگردانده و بسیاری از پروژه‌ها را کند یا متوقف کرده است.

به گفته او، شاید ۷۰ تا ۸۰ درصد پروژه‌های هوش مصنوعی یا متوقف شده‌اند یا با سرعت بسیار پایین‌تری ادامه دارند. فرزانه همچنین برآورد کرد در همین حدود دو ماه قطعی، چیزی نزدیک به ۱۲ تا ۱۴ ماه عقب‌ماندگی نسبت به جهان ایجاد شده است.

بنابراین ما با یک نزول مهارتی دسته‌جمعی روبه رو هستیم. جوانی که باید انرژی خود را صرف درک الگوریتم‌های پیچیده و رشد خود کند، بخش عمده‌ای از توان ذهنی و زمان خود را صرف یافتن راهی برای اتصال به اینترنت می‌کند.

نتیجه آن نیز واضح است. شانس رقابت استعدادهای ایرانی در بازار کار خاورمیانه و جهان روزبه‌روز کم‌رنگ‌تر می‌شود، آن هم در شرایطی که کشورهای همسایه با آغوش باز در حال جذب این سرمایه‌ها برای پروژه‌های هوش مصنوعی خود هستند.