روایت تولد “من ایرانم” در روزهای جنگ / «هزار و یک» در مسیر بازگشت آنتن

خبرگزاری تسنیم- مجتبی برزگر: در روزهایی که فضای کشور با تحولات سریع و گاه پیش‌بینی‌نشده روبه‌رو شد، رسانه ملی و به‌ویژه شبکه نسیم در موقعیتی قرار گرفت که ناچار بود در کوتاه‌ترین زمان ممکن، خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.

این تطبیق، صرفاً به تغییر چند آیتم یا جابه‌جایی در جدول پخش محدود نمی‌شد؛ بلکه بازنگری جدّی در رویکرد برنامه‌سازی را طلب می‌کرد. از لحن اجراها و نوع مواجهه با مخاطب گرفته تا طراحی دکور، انتخاب مهمانان و حتی تعریف «سرگرمی و نشاط»، همه‌چیز نیازمند بازتعریف بود.

شبکه‌ای که تا پیش از این با محوریت نشاط، طنز و برنامه‌های سبکِ گفت‌وگومحور شناخته می‌شد، ناگهان با شرایطی مواجه شد که می‌بایست میان حفظ روحیه مخاطب و احترام به حال‌وهوای عمومی جامعه، تعادلی تازه ایجاد کند.

برنامه‌های شاد رمضانی و‌ نوروزی که با انرژی، شوخی و فضای مفرح طراحی شده بودند، باید در زمانی کوتاه تغییر مسیر می‌دادند و به سمت فضایی می‌رفتند که در آن، مؤلفه‌هایی چون همدلی، حماسه، تأمل و حتی سوگ نیز جایگاه پیدا کند. این تغییر «دست‌فرمان» در تولید، آن هم برای برنامه‌هایی که برخی از آن‌ها به مرحله ضبط رسیده بودند، یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های تلویزیون در این مقطع به شمار می‌رفت.

در چنین شرایطی، نه‌تنها محتوا بلکه سازوکار تولید نیز تحت تأثیر قرار گرفت؛ از بازطراحی دکورها و تغییر لوکیشن‌ها گرفته تا بازنویسی آیتم‌ها و حتی توقف یا بازسازی برخی پروژه‌ها. در کنار این‌ها، فشارهای روانی و محدودیت‌های ناشی از شرایط نیز بر دوش عوامل تولید سنگینی می‌کرد و فرآیند برنامه‌سازی را دشوارتر از همیشه می‌ساخت.

«من ایرانم» که احتمالاً یکی از پربیننده‌ترین برنامه‌های دوره جنگ اخیر با اجرا و سردبیری محمدرضا شهیدی فرد، برنامه «شاهد باش» با حضور چهره‌ها و ایرانیان خارج از کشور در موقعیت مورد اصابت قرار گرفته، «نبض وطن» روایتی زنانه از دوره جنگ تحمیلی سوم با اجرای آزیتا ترکاشوند، برنامه بزن‌گاه مروری بر طنز‌های تولید شده مردم درباره جنگ، برنامه «‌نسیم آوا» موسیقی‌های مرتبط حماسی و ملی درباره شرایط فعلی و «نسیما» دوربین مخفی‌های دیدنی در موضوع این ایام و ….از جمله این برنامه‌ها به شمار می‌رود.

در همین زمینه، گفت‌وگویی با سید محمدرضا خوشرو، مدیر شبکه نسیم و فراتر، انجام داده‌ایم؛ گفت‌وگویی که تلاش می‌کند تصویری روشن از پشت‌صحنه این تغییرات ارائه دهد. او از تصمیم‌هایی می‌گوید که در لحظه گرفته شدند، از چالش‌هایی که تیم‌های تولید با آن روبه‌رو بودند و از مسیری که شبکه برای رسیدن به نوعی «سرگرمی متناسب» در پیش گرفته است.

این گفت‌وگو، علاوه بر مرور این تجربه خاص، نگاهی هم به آینده برنامه‌سازی در تلویزیون فارغ از خبر و اطلاع رسانی دارد؛ آینده‌ای که به نظر می‌رسد بیش از هر زمان دیگری، به انعطاف، سرعت عمل و درک دقیق از حال جامعه وابسته است.

تغییر «دست‌فرمان» برنامه‌ها؛ از فضای رمضانی تا رویکرد جدید

یکی از موضوعات مهمی که درباره شبکه نسیم مطرح شد، تغییر ناگهانی حال‌وهوای برنامه‌های ماه رمضان و در ادامه نوروز بود؛ از فضای شاد و رمضانی به فضایی متفاوت‌تر. این تغییر دقیقاً چگونه اتفاق افتاد و چه چالش‌هایی داشت؟

سیدمحمدرضا خوشرو: واقعیت این است که تغییر «دست‌فرمان» در برنامه‌سازی تلویزیونی مخصوصاً در مناسبت‌ها، کار بسیار سختی است. ما در ابتدا برای ماه رمضان، یک فضای مشخص طراحی کرده بودیم؛ هم از نظر لوکیشن، هم دکور و هم حال‌وهوای کلی برنامه. حتی بخشی از تولید هم انجام شده بود و ضبط‌ها پیش رفته بود.

اما با تغییر شرایط، ناچار شدیم خیلی سریع تصمیم بگیریم و مسیر را عوض کنیم. این یعنی نه‌فقط تغییر در محتوا، بلکه تغییر در کل ساختار برنامه.

از فضای شاد رمضانی تا روایت حماسی و تأملی

این تغییر دقیقاً به چه سمتی رفت؟

سیدمحمدرضا خوشرو: فضایی که در ابتدا طراحی شده بود، کاملاً شاد، پرانرژی و مبتنی بر بگو‌وبخندهای رمضانی و بلافاصله بعد آن نوروزی بود. اما در ادامه، تصمیم گرفتیم این فضا را به سمت یک حال‌وهوای متفاوت ببریم؛ ترکیبی از روایت‌های حماسی، تأملی و در برخی بخش‌ها، سوگوارانه. به هر حال جامعه، امام خویش را از دست داده بود و به بواسطه آن خون مطهر، برانگیختگی و بعثت برایش روی داده بود.

 در عموم برنامه‌ها تغییرات صورت گرفت و بخش‌هایی از برنامه های شب‌های قدر،متناسب با  فضای سوگ رهبر معظم انقلاب در راستای حال عمومی جامعه و حال‌وهوای معنوی آن شب‌ها مجددا ضبط شد. این تغییرات در اجرا، دکور و حتی ریتم برنامه کاملاً محسوس بود.

بازطراحی در میانه تولید

آیا این تغییرات در حالی انجام شد که برنامه در حال ضبط بود؟

سیدمحمدرضا خوشرو: بله، دقیقاً همین‌طور بود. ما بخشی از برنامه را ضبط کرده بودیم، حتی برخی قسمت‌ها آماده پخش بود. اما مجبور شدیم در همان مقطع، بازطراحی انجام دهیم.

این شامل تغییر دکور، تغییر در فرم اجرا و حتی بازنگری در تعداد قسمت‌ها بود. در نهایت هم به این نتیجه رسیدیم که ساختار برنامه را محدودتر و متمرکزتر کنیم و از آن فضای اولیه فاصله بگیریم. پخش برخی از برنامه‌های شاد تولید شده هم طبیعتاً متوقف شد و بایستی جای خالی آنها در کنداکتور را با برنامه‌های متناسب پُر می‌کردیم.

وقتی خبر شهادت رهبر انقلاب اعلام شد

در میان این تغییرات و فشار کاری، آیا اتفاق خاصی هم در پشت‌صحنه رخ داد؟

سیدمحمدرضا خوشرو: بله، طبیعتاً در چنین شرایطی اتفاقات پیش‌بینی‌نشده هم رخ می‌دهد. در یکی از مراحل ضبط، شرایط به‌گونه‌ای بود که حتی لحظات غیرمنتظره و انسانی هم در صحنه شکل گرفت.

مثلاً در  موقعیت اعلام شهادت رهبری معظم انقلاب، پشت صحنه برنامه و عوامل شبکه که می‌بایست کنداکتور را تغییر می‌دادند، اشک و اندوه و ضرورت روی پا ماندن در آن هنگام، تضاد شگفتی را ایجاد می‌کرد. در موارد متعدد، یک حرکت ساده و احساسی میان عوامل و مهمانان برنامه پیش آمد که نشان می‌داد فضای کار فقط یک تولید تلویزیونی نیست، بلکه یک تجربه انسانی هم هست. این‌ها در کنار هم، حال‌وهوای خاصی به کار می‌دهد.

ماجرای انفجار در لوکیشن یکی از برنامه‌های پرمخاطب

اشاره کردید که شرایط تولید سخت بوده؛ این سختی‌ها در چه حدی بود؟

سیدمحمدرضا خوشرو: واقعیت این است که فشار کاری بسیار بالا بود و در برخی مقاطع، شرایط محیطی نیز کار را تحت تأثیر قرار داد.

برای مثال، در یکی از روزهای ضبط، انفجار یا لرزش شدیدی در اطراف محل تولید یکی از برنامه‌های پرمخاطب رخ داد که ساختمان را شدیداً تکان داد و برخی تجهیزات و شیشه‌ها آسیب دیدند.

در میان همکاران، یکی از عوامل برنامه که باردار بود، متأسفانه در اثر این حادثه منجر به سقط شد. این موضوع برای همه بسیار نگران‌کننده بود و پس از آن، پیگیری‌های لازم از نظر ایمنی و پزشکی انجام شد.

با این حال، در همان ایام، نشاط واقعی و معنوی مردم و بهجت مومنانه در گوشه‌گوشه میادین، خیابان‌ها، شهرها و روستاهای ایران قابل مشاهده بود؛ تجربه‌ای متفاوت از سرگرمی و نشاط که در کنار سختی‌ها، جلوه‌ای ویژه برای جامعه و مخاطبان تلویزیون ایجاد کرد.

مدیریت بحران در کنار تولید برنامه

با این حجم از چالش‌ها، چگونه تولید ادامه پیدا کرد؟

سیدمحمدرضا خوشرو: طبیعتاً کار ساده‌ای نبود. ما با چندین مسئله هم‌زمان روبه‌رو بودیم؛ هم تغییر محتوا، هم شرایط محیطی و هم فشار زمانی.

اما همکاران شبکه و تیم های تولید با تمام توان ادامه دادن. شاید اگر این همراهی نبود، امکان ادامه کار در آن شرایط وجود نداشت. واقعیت این است که تعداد چالش‌ها زیاد بود و هرکدام می‌توانست کل روند تولید را متوقف کند، اما تلاش شد کار متوقف نشود.

تولد بخش گفت‌وگو در شبکه نسیم؛ از سرگرمی تا روایت‌های جدّی‌تر

یکی از نکات مهم درباره شبکه نسیم این است که تا پیش از این، به‌جز برنامه‌هایی مثل برمودای کامران نجف‌زاده، عملاً گفت‌وگوی جدی و ساختاریافته در این شبکه نداشتیم. این ایده چطور شکل گرفت و چرا به سمت تولید برنامه‌های گفت‌وگومحور رفتید؟

سیدمحمدرضا خوشرو: بله، درست است. شبکه نسیم اساساً با هویت سرگرمی شناخته می‌شد و در آن، گفت‌وگو به معنای کلاسیک و جدّی‌اش کمتر وجود داشت؛ مگر در قالب‌هایی که بیشتر رنگ و بوی سرگرمی داشتند.

اما با توجه به شرایط اخیر و فضای تلاطمی که در رسانه و جامعه وجود داشت، ما به این نتیجه رسیدیم که باید دامنه تولیدات را گسترده‌تر کنیم. یعنی صرفاً به سرگرمی محدود نمانیم و به سمت گفت‌وگوهایی برویم که بتوانند هم جذاب باشند و هم به نوعی روایت‌گر مسائل روز.

گفت‌وگو در دل بحران؛ از ایده تا اجرا

این تغییر رویکرد در عمل چگونه اجرا شد؟

سیدمحمدرضا خوشرو: تلویزیون در این دوره با حجم بالایی از اتفاقات، رویدادها و مناسبت‌ها مواجه بود و همین باعث شد تولید محتوا هم پیچیده‌تر شود. ما باید در کنار حفظ کارکرد سرگرمی، به نیازهای جدید مخاطب هم پاسخ می‌دادیم.

در همین مسیر، برنامه‌هایی شکل گرفت که هم حالت گفت‌وگویی داشتند و هم از ظرفیت چهره‌ها و شخصیت‌های شناخته‌شده استفاده می‌کردند. حتی برخی شخصیت‌های عروسکی مثل «جناب‌خان» هم در موقعیت‌های اجتماعی و انسانی خاصی قرار گرفتند؛ مثلاً در بیمارستان یا در مواجهه با کودکان، که این خودش نوعی گفت‌وگوی غیرمستقیم با جامعه بود.

روایت‌های انسانی و تجربه‌های تلخ اجتماعی

در خلال این برنامه‌ها، به روایت‌های احساسی و انسانی هم اشاره شد. این بخش‌ها چگونه در تولیدات شما جای گرفت؟

سیدمحمدرضا خوشرو: در چنین شرایطی، طبیعی است که روایت‌های انسانی پررنگ‌تر شود. ما با جامعه‌ای مواجه هستیم که تجربه‌های سخت و گاه تلخی را پشت سر گذاشته است.

مثلاً روایت‌هایی که از خانواده‌ها و مادران شنیده می‌شود، به‌شدت تأثیرگذار است. این‌ها صرفاً داستان نیستند؛ واقعیت‌هایی هستند که در دل جامعه وجود دارند و ناخواسته وارد فضای رسانه هم می‌شوند.

به همین دلیل، تلاش کردیم در عین حفظ شأن و احترام این تجربه‌ها، آن‌ها را در قالبی درست و قابل‌پخش بازتاب دهیم؛ بدون اینکه به سمت اغراق یا نمایش غیرواقعی برویم.

حرکت به سمت «سرگرمی محترمانه»

در این میان، به نظر می‌رسد رویکرد شبکه نسیم به سمت نوعی «سرگرمی محترمانه» تغییر کرده است. درست است؟

سیدمحمدرضا خوشرو: همین‌طور است، سرگرمی متناسب و محترم. ما به این جمع‌بندی رسیدیم که در شرایط فعلی، باید به سمت سرگرمی‌ای حرکت کنیم که هم نشاط داشته باشد و هم با حال‌وهوای جامعه هم‌خوانی داشته باشد.

این یعنی حفظ نشاط، اما با رعایت احترام به شرایط عمومی. در واقع، نوعی بازتعریف در مفهوم سرگرمی در حال شکل‌گیری است. منظومه فکری امام شهید در این زمینه بسیار کارگشا بوده و هست. ایشان بارها تأکیدات ویژه‌ای در این حوزه داشتند.

مثلاً در دیدار مردم قم فرمودند «جامعه‌ی اسلامی باید جامعه‌ی بانشاطی باشد؛ یعنی جامعه‌ای با امید، با حرکت، با کار. یا  در دیدار دانش آموزان و دانشجویان در سال 1379 تأکید کردند: «شادی واقعی و نشاط حقیقی در سایه‌ی ایمان و معرفت است، نه در سرگرمی‌های بی‌هدف.»

تولید در شرایط خاص؛ از برنامه‌های متوقف‌شده تا بازآفرینی

با توجه به شرایط اخیر، وضعیت تولید برنامه‌ها چگونه پیش می‌رود؟

سیدمحمدرضا خوشرو: بخش قابل توجهی از تولیدات ما یا در حال بازبینی هستند یا به شکل جدیدی بازطراحی می‌شوند. برخی برنامه‌ها که پیش‌تر تولید شده بودند، به دلیل تغییر شرایط، فعلاً متوقف شده‌اند تا در قالب جدید بازتولید شوند.

هدف این است که هم کیفیت حفظ شود و هم خروجی نهایی با شرایط امروز جامعه هم‌خوانی داشته باشد.

حمایت از برنامه‌های گفت‌وگومحور و چهره‌ها

درباره برنامه‌هایی مثل برمودا و گفت‌وگوهای کامران نجف‌زاده یا حضور چهره‌های مختلف در شبکه نسیم چه سیاستی دارید؟

سیدمحمدرضا خوشرو: این نوع برنامه‌ها کاملاً مورد حمایت هستند. ما معتقدیم تلویزیون به چنین گفتگوهایی نیاز دارد؛ گفتگوهایی که هم جدّی باشند و هم بتوانند با مخاطب ارتباط برقرار کنند.

در عین حال، تلاش شده است که این برنامه‌ها از نظر ساختار و تولید نیز پایدار باشند و دغدغه‌های اجرایی یا مالی، مانع ادامه آن‌ها نشود.

ما به دنبال تثبیت این مسیر هستیم

در نهایت، چشم‌انداز شما برای این نوع برنامه‌ها چیست؟

سیدمحمدرضا خوشرو: ما به دنبال تثبیت این مسیر هستیم. یعنی گفت‌وگو در شبکه نسیم صرفاً یک تجربه مقطعی نباشد، بلکه به یک جریان پایدار تبدیل شود.

در کنار آن، تلاش می‌کنیم چهره‌ها و قالب‌های جدیدی وارد این فضا شوند و برنامه‌ها بتوانند هم‌زمان هم سرگرم‌کننده باشند و هم اثرگذار.

در تلویزیون چیزی به نام «فرآیند خارج از چارچوب» نداریم

در فضای رسانه‌ای این بحث مطرح شده که در برخی برنامه‌ها، به‌ویژه در گفتگوهای شبکه نسیم، دست مجریان یا مدیران برنامه در انتخاب مهمانان کاملاً باز است؛ حتی گفته می‌شود شرایط ویژه‌ای برای برخی چهره‌ها فراهم می‌شود که شاید برای دیگر برنامه‌ها کمتر اتفاق می‌افتد. آیا چنین نگاهی را قبول دارید؟ این موضوع تا چه حد واقعیت دارد؟

سیدمحمدرضا خوشرو: واقعیت این است که ما در تلویزیون چیزی به نام «فرآیند خارج از چارچوب» نداریم. هر مهمانی که دعوت می‌شود، مسیر مشخص خود را از نظر بررسی‌ها، هماهنگی‌ها و ضوابط طی می‌کند؛ همان فرآیندی که در سایر شبکه‌ها هم وجود دارد.

بنابراین این تصور که دست برنامه‌ها به شکل نامتعارف باز است یا برای برخی افراد استثنا قائل می‌شویم، درست نیست. مهمانان بر اساس همان سازوکار معمول انتخاب می‌شوند و هیچ تفاوت ساختاری در این زمینه وجود ندارد.

گفت‌وگوهای بدون سانسور یا مدیریت‌شده؟

برخی معتقدند یکی از ویژگی‌های این گفت‌وگوها، کمتر بودن میزان سانسور یا حتی پرداختن به موضوعاتی است که بعداً نیاز به حذف نداشته باشد. آیا این یک سیاست عمدی در طراحی برنامه‌هاست یا به مهارت مجری برمی‌گردد؟

سیدمحمدرضا خوشرو: در وهله اول باید بگویم که ما چیزی به نام «حذف‌ناپذیری اتفاقی» نداریم. آنچه اهمیت دارد، طراحی درست گفت‌وگو از ابتداست.

در واقع، تیم‌های تولید و محتوایی کنار مجری حضور دارند و قبل از ضبط، درباره مسیر گفت‌وگو، خطوط قرمز، و موضوعات اصلی تصمیم‌گیری می‌شود. مجری هم در این میان نقش بسیار مهمی دارد؛ چون باید بتواند گفتگو را در همان چارچوب هدایت کند.

این‌که گفته شود گفت‌وگوها بدون مدیریت یا بدون چارچوب انجام می‌شود، دقیق نیست. بلکه ترکیبی از طراحی، تجربه مجری و هماهنگی تیمی است که باعث می‌شود گفت‌وگوها به شکل طبیعی و بدون نیاز به اصلاحات سنگین پیش بروند.

نقش مجری؛ از اجرا تا «مجری-مولف»

به نظر می‌رسد در این مدل برنامه‌ها، مجری فقط اجرا نمی‌کند، بلکه در شکل‌دهی گفتگو هم نقش دارد. این موضوع تا چه حد در شبکه نسیم جدی گرفته شده است؟

سیدمحمدرضا خوشرو: کاملاً درست است. ما به سمت مدل «مجری-مولف» حرکت کرده‌ایم؛ یعنی مجری صرفاً خواننده متن یا اجراکننده نیست، بلکه در طراحی و هدایت گفتگو نقش دارد.

البته این به معنای رها بودن نیست. بلکه به این معناست که مجری با همراهی تیم تحریریه و فکری، مسیر گفتگو را شکل می‌دهد. نتیجه این همکاری، گفت‌وگویی است که هم قابل پخش است و هم برای مخاطب جذابیت دارد.

بدیهی است که در این فرآیند، بداهه‌پردازی هم وجود دارد، اما در چارچوب مشخص.

آیا مهمانان از نتیجه گفت‌وگوها رضایت دارند؟

یکی از نکاتی که مطرح می‌شود این است که برخی مهمانان پس از حضور در این برنامه‌ها، اعلام رضایت کرده‌اند و گفته‌اند کمتر دچار سانسور یا تغییر در محتوای صحبت‌هایشان شده‌اند. آیا این موضوع هدف‌گذاری شده است؟

سیدمحمدرضا خوشرو: هدف ما از ابتدا این بوده که مهمان احساس امنیت و احترام داشته باشد. یعنی بداند وقتی وارد برنامه می‌شود، قرار نیست حرفش تقطیع یا تحریف شود، بلکه در چارچوب حرفه‌ای، کامل و دقیق شنیده می‌شود.

به همین دلیل تلاش شده موضوعاتی انتخاب شود که هم قابل پخش باشد و هم بعداً نیازی به اصلاح یا حذف گسترده نداشته باشد. این مسئله هم به طراحی گفتگو برمی‌گردد و هم به مدیریت حرفه‌ای مجری.

دکورها و لوکیشن‌هایی که آسیب دیدند/آخرین وضعیت برنامه‌ها

در مورد برخی برنامه‌ها مثل «هزار و یک»، «کودک‌شو» و دیگر تولیدات شبکه نسیم، گفته می‌شود برخی پروژه‌ها با وقفه مواجه شده‌اند. وضعیت این برنامه‌ها در حال حاضر چگونه است؟

سیدمحمدرضا خوشرو: بله، بخشی از پروژه‌ها در دوره‌ای که شرایط خاصی در کشور ایجاد شد، دچار توقف یا آسیب شدند؛ از جمله دکورها و لوکیشن‌ها.

اما در حال حاضر بسیاری از این برنامه‌ها در حال بازبینی، بازطراحی و آماده‌سازی برای بازگشت به آنتن هستند. برای مثال «کودک‌شو» مراحل تست و بازآفرینی خود را طی کرده و در حال آماده‌سازی دکور جدید است.

برنامه‌هایی مثل «هزار و یک» و «بگو بخند» نیز در مسیر بازگشت قرار دارند و شبکه به‌صورت جدّی روی ادامه تولید آن‌ها کار می‌کند.

هومن حاجی‌عبداللهی مجری برنامه است

درباره برخی چهره‌ها مثل حاجی‌عبداللهی در برنامه «هزار و یک» هم شایعاتی مطرح شده بود که حضور ندارند. این موضوع را تأیید می‌کنید؟

سیدمحمدرضا خوشرو: خیر، این موضوع درست نیست. آقای حاجی‌عبداللهی همچنان در برنامه حضور دارند و از نیروهای فعال و همراه پروژه هستند.

آینده سرگرمی در تلویزیون؛ بازگشت نشاط با حفظ تعادل

با نزدیک شدن به ایام محرم و همچنین شرایط خاص اجتماعی، رویکرد شبکه نسیم در حوزه سرگرمی چه خواهد بود؟

سید محمدرضا خوشرو: هدف ما این است که سرگرمی را حفظ کنیم، اما با یک تعادل درست. یعنی هم نشاط وجود داشته باشد و هم به فضای عمومی جامعه احترام گذاشته شود.

در واقع ما به دنبال نوعی «سرگرمی متناسب و متعادل» هستیم؛ سرگرمی‌ای که نه از حال و هوای جامعه فاصله بگیرد و نه از مأموریت اصلی شبکه خارج شود.

انتهای پیام/