خبرگزاری مهر،گروه استانها– کوروش دیباج: اصفهان به عنوان یکی از کانونهای اصلی تمدن ایرانی، همواره در حافظه تاریخی کشور به شهری با هویت فرهنگی پایدار، میراث جهانی کمنظیر و ساختار اجتماعی هوشمند شناخته شده است؛ اما تحولات مرتبط با جنگ تحمیلی سوم در ماههای اخیر لایه دیگری از هویت این شهر را آشکار کرد؛ لایهای که پیوندی عمیق با مفهوم تابآوری اجتماعی، کنش جمعی و ظرفیتهای مقاومت شهری دارد. این تجربه که سومین تجربه این شهر شهیدپرور در اثر جنگهای تحمیلی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران بوده، که در بستر شرایط امنیتی و اجتماعی ویژه در استان اصفهان شکل گرفت، اکنون موضوع تحلیل کارشناسان حوزه گردشگری، جامعهشناسی بحران و سیاستگذاری فرهنگی قرار گرفته و زمینهساز گشودن افقهای علمی تازهای برای توسعه گردشگری مقاومت در این استان شده است.
از طرفی در ادبیات جهانی گردشگری طی دهههای اخیر گرایشی برجسته با عنوان گردشگری مقاومت مورد توجه قرار گرفته است؛ شاخهای که در امتداد گردشگری جنگ، گردشگری حافظه و گردشگری بحران تعریف میشود و بر روایتهای انسانی، تجربههای اجتماعی و اسناد معاصر به عنوان سرمایههای مهم گردشگری تأکید دارد. بررسیهای تطبیقی در حوزه سیاستگذاری گردشگری نشان میدهد که شهرهایی که تجربه بحران یا جنگ را پشت سر گذاشتهاند، در صورت مستندسازی دقیق و طراحی علمی مسیرهای گردشگری، توانستهاند این تجربهها را به یک ظرفیت فرهنگی و اقتصادی تبدیل کنند. از این رو، اصفهان اکنون در جایگاهی قرار گرفته است که میتواند بخشی از هویت معاصر خود را در قالب گردشگری مقاومت بازتعریف کند و با این اقدام یک الگوی تازه برای گردشگری ایران ارائه دهد.
تحلیل وضعیت اصفهان پس از ماههای اخیر در جنگ رمضان نشان میدهد که تجربه اجتماعی این شهر نه تنها نشانگر توان مدیریتی نهادهای فرهنگی و شهری است، بلکه حکایت از شکلگیری یک بدنه اجتماعی فعال و مشارکتجو دارد که در موقعیتهای بحرانی قادر به حفظ پویایی حیات شهری است. چنین تجربهای در ادبیات جامعهشناسی مقاومت به عنوان یک سرمایه اجتماعی ویژه شناخته میشود و در صورت ثبت و بازآفرینی حرفهای در قالب مسیرهای گردشگری، میتواند به یکی از مهمترین محصولات گردشگری فرهنگی اصفهان تبدیل شود. بر همین اساس، خبرگزاری مهر در گزارش فوق، اهمیت توسعه گردشگری مقاومت در اصفهان را از منظر علمی و راهبردی واکاوی میکند.
گردشگری مقاومت و ضرورت مواجهه علمی با تجربه معاصر اصفهان
محمدجواد نصیری، پژوهشگر سیاستگذاری گردشگری و عضو هیئت علمی دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: گردشگری مقاومت یکی از پیچیدهترین و در عین حال نوآورانهترین شاخههای گردشگری حافظه است که بر مطالعه و بازنمایی تجربههای انسانی در شرایط بحران تمرکز دارد.
وی توضیح داد: از منظر علمی، شهرهایی که درگیر جنگ و حملات مستقیم دشمن بودهاند، اگر بتوانند روایتهای واقعی و مستند از مقاومت و تابآوری خود را ثبت کنند، قادر خواهند بود این روایتها را بخشی از هویت گردشگری خود سازند و برای نسلهای آینده حفظ کنند.
نصیری تأکید کرد: اصفهان در ماههای اخیر تجربهای کمنظیر از مدیریت بحران، جنگ و مشارکت اجتماعی را ثبت کرده است؛ تجربهای که به دلیل گستره آن در سطح شهر و شهرستانها، قابلیت تحلیل بینرشتهای دارد.
وی افزود: یکی از مهمترین نکات در طراحی گردشگری مقاومت این است که رویدادها نباید صرفاً به صورت تاریخی روایت شوند، بلکه باید به شکلی زنده، مستند و قابل لمس برای مخاطب ارائه شوند. این امر تنها زمانی محقق میشود که دادههای حوزههای مختلف مانند جامعهشناسی بحران، ارتباطات شهری، تاریخ شفاهی و اسناد تصویری با یکدیگر تلفیق شوند.
این پژوهشگر سیاستگذاری گردشگری در ادامه بیان کرد: توسعه گردشگری مقاومت در اصفهان نیازمند طراحی چارچوبهای نظری دقیق است؛ چرا که اگر روایتها به صورت غیرعلمی یا شعاری بازنمایی شوند، نه تنها نتیجهای مثبت نخواهد داشت بلکه ممکن است منجر به نادیدهگرفتن ظرفیتهای واقعی شهر شود.
نصیری اظهار کرد: ضروری است کارگروههای تخصصی متشکل از پژوهشگران حوزه گردشگری، متخصصان میراث فرهنگی و کارشناسان جامعهشناسی تشکیل شود تا بتوانند طراحی مسیرهای رسمی گردشگری مقاومت را بر اساس استانداردهای بینالمللی انجام دهند.
وی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف افزود: قابلیت تبدیل تجربه مقاومت به محصول گردشگری زمانی افزایش مییابد که شهرها بتوانند از روایت انسانی رویدادها به عنوان هسته اصلی محتوای گردشگری استفاده کنند. از این منظر، اصفهان با توجه به حضور گسترده مردم در صحنههای کمکرسانی، همبستگی و بازتولید حیات شهری، دارای ظرفیت کمنظیر برای طراحی یک مدل علمی گردشگری مقاومت است.
روایتهای اجتماعی اصفهان و اهمیت مستندسازی در گردشگری مقاومت
زهرا سادات طباطبایی، جامعهشناس فرهنگی، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: مهمترین ویژگی گردشگری مقاومت آن است که روایتهای انسانی، خاطرات جمعی و تجربههای زیسته در مرکز توجه قرار میگیرند.
وی توضیح داد: در ساختار گردشگری فرهنگی، آنچه موجب جذابیت یک مقصد میشود فقط بناها و مکانها نیستند، بلکه زندگی اجتماعی و احساسات جمعی مردمی است که این مکانها را ساختهاند یا تجربه کردهاند.
این مدرس دانشگاه بیان کرد: در اصفهان در ماههای اخیر نمونههای برجستهای از مشارکت مدنی، تلاش برای حفظ نظم اجتماعی، حضور پرشور و مداوم مردم شب ها در میدانها و خیابانها برای حمایت از آرمان های انقلاب اسلامی ایران، تداوم فعالیتهای اقتصادی و نیز حضور داوطلبانه شهروندان برای انجام کارهای خیر مشاهده شده است. این رفتارها بخشی از میراث ناملموس معاصر شهر محسوب میشوند و اگر به طور حرفهای مستندسازی شوند، میتوانند به ستونهای محتوایی گردشگری مقاومت تبدیل شوند.
طباطبایی افزود: یکی از مشکلات اصلی در بسیاری از شهرها این است که تجربههای انسانی معمولاً در گذر زمان ثبت نمیشوند و در نتیجه بخش زیادی از سرمایه اجتماعی از بین میرود.
وی تأکید کرد: اصفهان باید از این خطا پرهیز کند و هرچه سریعتر فرآیند جمعآوری دادهها از جمله مصاحبههای تاریخ شفاهی، ثبت رویدادهای مردمی، تهیه آرشیو تصویری معتبر و گردآوری اسناد محلی را آغاز کند.
این جامعهشناس در ادامه اظهار کرد: زمانی میتوان گردشگری مقاومت را در یک شهر توسعه داد که روایتهای مردمی به شکل قابل عرضه برای گردشگران طراحی شود. این فرآیند نیازمند تحلیل عمیق، کدگذاری دادههای اجتماعی و تبدیل روایتهای انسانی به تجربه گردشگری است.
وی تأکید کرد: اصفهان اکنون در نقطهای قرار دارد که اگر این روند را آغاز کند، میتواند یک نمونه ملی و حتی منطقهای در حوزه گردشگری مقاومت ایجاد کند.
نقش اقتصاد گردشگری در تثبیت گردشگری مقاومت در اصفهان
حسام قاسمی، کارشناس اقتصاد گردشگری و مشاور توسعه مقاصد، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: گردشگری مقاومت تنها یک مفهوم فرهنگی یا اجتماعی نیست، بلکه یک ظرفیت اقتصادی قابل اندازهگیری است.
وی بیان کرد: در بسیاری از کشورها، این نوع گردشگری به عنوان یک محرک بازگشت گردشگران پس از دورههای بحران شناخته میشود و میتواند مسیرهای جدید درآمدزایی ایجاد کند.
این کارشناس اقتصاد گردشگری توضیح داد: اصفهان در ماههای اخیر با کاهش محسوس گردشگران ورودی مواجه بوده است اما تجربه جهانی نشان میدهد که گردشگری مبتنی بر روایتهای انسانی میتواند به بازگشت سریعتر گردشگران کمک کند؛ زیرا این گردشگران در مقایسه با گردشگران سبکی، انگیزههای عمیقتری برای سفر دارند.
وی افزود: گردشگری مقاومت میتواند با سایر شاخههای گردشگری اصفهان مانند گردشگری میراث جهانی، گردشگری هنری و گردشگری مذهبی پیوند بخورد.
وی اظهار کرد: اگر مسیرهای تخصصی طراحی شوند، گردشگران میتوانند علاوه بر بازدید از میدان نقش جهان، سیوسهپل یا محله جلفا، تجربههای معاصر شهر را نیز درک کنند. این ترکیب باعث افزایش مدت اقامت گردشگران و رشد تقاضای خدمات گردشگری خواهد شد.
قاسمی تأکید کرد:گردشگری مقاومت برای تبدیل شدن به یک محصول پایدار نیازمند سرمایهگذاری هدفمند، حمایت از کسبوکارهای گردشگری و سیاستگذاری دقیق است.
وی افزود: اقتصاد گردشگری اصفهان در صورتی احیا میشود که تجربههای اجتماعی اخیر این شهر در قالب محصول گردشگری استاندارد بازآفرینی شوند.
آغاز رسمی مسیر گردشگری مقاومت در اصفهان
داود آبیان، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: توسعه گردشگری مقاومت به عنوان یک برنامه راهبردی در دستور کار استان قرار گرفته و نخستین جلسه رسمی آن با حضور دستگاههای مختلف برگزار میشود.
وی افزود: اگرچه آمار گردشگران ورودی به شهر اصفهان نسبت به سالهای گذشته کاهش قابل توجهی داشته اما با تدابیر استاندار و مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان، توزیع سفر در شهرستانهای مختلف استان باعث شد بخش مهمی از ظرفیتهای کمترشناختهشده گردشگری فعال شوند و این امر زمینهساز رونق دوباره گردشگری در پهنه استان شد.
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان تأکید کرد: این روند موجب جلب توجه سرمایهگذاران به زیرساختهای جدید گردشگری شده و درخواستها برای سرمایهگذاری در ماههای اخیر رشد چشمگیری داشته است.
وی در ادامه افزود: طرح تحقیق بازار تقاضا که به دستور استاندار و برای نخستین بار در کشور در اصفهان اجرا شد، امکان تحلیل دقیق الگوی سفر را فراهم کرد. همچنین اکران گسترده تبلیغات گردشگری اصفهان در تهران بدون صرف هزینه و با آورده بیش از هفتصد میلیارد تومان انجام گرفت که بازتاب مثبت آن در صنعت گردشگری استان قابل مشاهده است.
آبیان اظهار کرد: طرح نصف جهان با نصف بهار با تخفیف پنجاه درصدی همچنان فعال است و اگرچه وقوع جنگ برنامهریزیها را تحت تأثیر قرار داد اما مجموعه گردشگری استان منفعل نمانده و بستههای حمایتی و طرحهای تحریک بازار با قدرت ادامه پیدا کرده است.
وی افزود: تشکیل نخستین ستاد تسهیل حمایت از فعالان گردشگری کشور در اصفهان موجب شد این استان به الگویی برای وزارت میراث فرهنگی تبدیل شود.
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان اظهار کرد: مسیر رسمی گردشگری مقاومت در اصفهان آغاز شده و این شهر با تکیه بر روایتهای انسانی، جلوههای مقاومت و حضور حماسی مردم، ظرفیت تبدیل این تجربهها به رویدادهای گردشگری را دارد.
وی افزود: روانسازی جریان زایندهرود، فعالسازی ظرفیتهای مناطق مختلف استان، تولید محتوا، حمایت از صنایع دستی و پایداری گردشگری از جمله برنامههایی است که برای جبران کاهش گردشگران و حفظ پویایی اقتصادی شهر دنبال میشود.
گردشگری مقاومت؛ افق تازه برای بازتعریف هویت معاصر اصفهان
برآیند تحلیلهای کارشناسان و رویکردهای مدیریتی استان نشان میدهد که گردشگری مقاومت میتواند به یکی از مسیرهای نوین توسعه گردشگری در اصفهان تبدیل شود؛ مسیری که بر پایه ثبت علمی تجربههای اجتماعی، روایتهای انسانی و بازنمایی حافظه معاصر شهر شکل میگیرد.
تجربه ماههای اخیر نشان داده است که اصفهان علاوه بر سرمایه عظیم میراث تاریخی، از ظرفیت قابل توجهی در حوزه تابآوری اجتماعی و کنش جمعی برخوردار است؛ ظرفیتی که در صورت مستندسازی دقیق و طراحی حرفهای مسیرهای گردشگری میتواند به یک محصول فرهنگی جدید در صنعت گردشگری کشور تبدیل شود.
در چنین چارچوبی، پیوند میان مدیریت گردشگری، پژوهشهای دانشگاهی و روایتهای مردمی میتواند زمینهساز شکلگیری الگویی بومی از گردشگری مقاومت در ایران باشد؛ الگویی که هم به حفظ حافظه اجتماعی جامعه کمک میکند و هم افقهای تازهای برای احیای اقتصاد گردشگری اصفهان در دوران پساجنگ میگشاید.
جدیدترین اخبار پربحث